ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਸ਼ਲਵਾ ਦੇ ਗਦਾ ਦੇ ਘਾਟ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਰਥੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦਾਰੂਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਉਠਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੈ ਰਥੀ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਅਣੁਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ!" ਉਹ ਆਹ ਭਰਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਭੂਮੀ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ—ਸਗੋਂ ਉਹ ਰਥੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਨਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੀ ਐਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂਗਾ? ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁੱਛਣਗੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੀ ਉਚਿਤ ਉੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ?" ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਹਣਗੀਆਂ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੀ ਡਰਪੋਕੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਈ?" ਰਥੀ ਨੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਜਾਣ ਕੇ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਰਥੀ ਨੂੰ ਯੋਧੇ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਮੇਂ ਰਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਯੋਧਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਦੀ।" "ਇਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਰੋਧੀ ਵੱਲੋਂ ਗਦਾ ਨਾਲ ਆਘਾਤ ਹੋ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਸ਼ਲਵਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ' ਦੇ ਚੈਪਟਰ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਸ਼ਲਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੌਭਾ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ਤਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ। ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਛੂਹ ਕੇ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਯੋਧਾ ਦ੍ਯੁਮਾਨ ਦੇ ਪਾਸ ਲੈ ਚਲੋ।" ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਦ੍ਯੁਮਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਠ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਨਾਲ ਰਥੀ ਨੂੰ, ਦੋ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਗਦਾ, ਸਾਤ੍ਯਕੀ, ਸਾਂਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਾਦਵਾਂ ਨੇ ਸੌਭਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਸੌਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ گردنیں ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇੰਝ ਯਾਦਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਲਵਾ ਦੀ ਫੌਜ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ; ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਯੁੱਧ ਸਤਾਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬੁਲਾਵੇ 'ਤੇ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਗਿਆ; ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ਿਸੁਪਾਲ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਡਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ; ਚੇਦੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਰਾਜੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।" ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਵਿਥਾ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਦਾਰੂਕ ਨੂੰ ਸ਼ਲਵਾ ਅਤੇ ਸੌਭਾ ਬਾਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਰਥੀ, ਮੇਰਾ ਰਥ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਲਵਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਆ। ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੌਭਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮਾਯਾ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈ।" ਦਾਰੂਕ ਨੇ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਾਇਆ; ਸਾਰੇ, ਦੋਸਤ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਲਵਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਫੌਜ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਰਥੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ। ਉਹ ਹਥਿਆਰ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਉਲਕਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਿਆ; ਪਰ ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸ਼ਲਵਾ ਨੂੰ ਸੋਲਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਡਦੇ ਸੌਭਾ ਨੂੰ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਧਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਲਵਾ ਨੇ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਵਧਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਵੱਡੀ ਵਿਲੱਖਣ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ। ਸੌਭਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮੂਰਖ, ਤੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਸੱਜਣ—ਮੇਰਾ ਭਰਾ—ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅ攫ੀ ਗਈ, ਜਦ ਤੂੰ ਅਣਸਾਵਧਾਨ ਸੀ।" "ਅੱਜ, ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜੇਯ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਵਾਪਸੀ-ਰਹਿਤ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਵੇਰਥ ਹੀ ਤੂੰ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਮੂਰਖ; ਤੂੰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਅਸਲ ਵੀਰ ਆਪਣਾ ਸ਼ੌਰਯ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸ਼ਲਵਾ ਨੂੰ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਵਧਾ; ਸ਼ਲਵਾ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਖੂਨ ਨਿਕਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਗਦਾ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਸ਼ਲਵਾ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਆਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਰੋਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਦੇਵਕੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।" "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਲਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਲੈ ਜਾਏ ਗਏ ਹਨ।" ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾ ਅਪਣਾਈ, ਉਦਾਸ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਬੋਲਿਆ। "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਨਿਸਚਿੰਤ ਰਾਮ, ਜੋ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਅਜੇਯ ਸੀ, ਸ਼ਲਵਾ ਵਾਂਗ ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਤਾਂ ਭਾਗ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦ ਇੰਝ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੌਭਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਇਆ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਹੈ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਦਾ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ, ਤਾ ਉਸ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰ, ਮੂਰਖ।" ਇੰਝ ਕਹਿ ਕੇ, ਧੋਖੇਬਾਜ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢੀ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਸੌਭਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਉਹ ਜਲਦੀ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਲਵਾ ਵੱਲੋਂ ਮਾਯਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਅਸੁਰ-ਮੋਹ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਚ੍ਯੁਤ ਜੰਗ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਜਾਗਿਆ, ਤਾਂ ਨਾ ਦੂਤ ਸੀ, ਨਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਰੀਰ; ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਜਾਗਣ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੌਭਾ 'ਤੇ, ਹਮਲੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਚੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। "ਜਿੱਥੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਦੁਖ, ਮੋਹ, ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਡਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਤੇਰੀ ਅਟੁੱਟ ਬੁੱਧੀ, ਤੇਰਾ ਅਭਿੰਨ ਗਿਆਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?" "ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮ-ਮੋਹ ਦੇ ਅਨਾਦਿ ਕੰਡ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸੁਪਰੀਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਟਕਾਵਾ ਕਿਵੇਂ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ?