ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਾਲਵ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਯੋਧੇ ਬੜੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਹਰ ਪਲ ਦੋਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਲਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਦਿਉਮਾਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਪਰਾਭੂਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਉੱਤੇ ਜਬਰਦਸਤ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਵਾਰ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦਾ ਸੀਨਾ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਰਥੀ, ਜੋ ਧਾਰੂਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਉਠਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਅਹਿ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਅਣੁਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ!” ਉਹ ਆਗਲੇਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਜੇ ਕੋਈ ਰਥੀ ਮਰਦਾਨਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਹੀ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂਗਾ? ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁੱਛਣਗੇ, ਮੈਂ ਕੀ ਉਚਿਤ ਉੱਤਰ ਦੇਵਾਂਗਾ?” ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹੱਸ-ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿਣਗੀਆਂ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੀ ਡਰਪੋਕੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲ ਗਈ?” ਰਥੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਕੀਤਾ; ਰਥੀ ਨੂੰ ਯੋਧੇ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਧਾ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।” “ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਰੋਧੀ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਛਹੱਤਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ 'ਸਾਲਵ ਨਾਲ ਯੁੱਧ' ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਸਾਲਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਗਰੀ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਕਥਾ: ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਫਿਰ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਛੂਹ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਮੈਨੂੰ ਦਿਉਮਾਨ, ਉਸ ਵੀਰ, ਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਚੱਲ।’” ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਦਿਉਮਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਅਠ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਰਥੀ ਨੂੰ, ਦੋ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਝੰਡਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਇਕ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਗਦਾ, ਸਾਤਯਕੀ, ਸਾਂਬ ਤੇ ਹੋਰ ਯਾਦਵ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਸਾਲਵ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਸੋਭਾ ਨਗਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ گردਨیں ਕੱਟ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਦਵ ਤੇ ਸਾਲਵ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਧ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਇਹ ਜੰਗ, ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਲਾਹਣਾ ਭਰੀ, ਸੱਤੀ ਤੇ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਗਿਆ; ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੁੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਡਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਵਾਰਕਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ; ਚੇਦੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਰਾਜੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੇਰੀ ਨਗਰੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।” ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਤਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਗਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਧਾਰੂਕਾ ਨੂੰ ਸਾਲਵ ਤੇ ਸੋਭਾ ਨਗਰੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ। “ਰਥੀ, ਮੇਰਾ ਰਥ ਸਾਲਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਲਦੀ ਲੈ ਆ; ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੋਭਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈ।” ਧਾਰੂਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ; ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ, ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਵੈਰੀ, ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਜੰਗ ਵਿਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਫੌਜ ਲਗਭਗ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਰਥੀ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬਰਛਾ ਸੁੱਟੀ। ਉਹ ਹਥਿਆਰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉਲਕਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸੋਲਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਲਵ ਨੂੰ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉਡਦੀ ਸੋਭਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਾਰ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਸਾਲਵ ਨੇ ਸ਼ੌਰੀ ਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਵਾਕਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ। ਸੋਭਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੂਰਖ, ਤੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ—ਮੇਰਾ ਸਾਲਾ—ਸਭਾ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਠਾ ਲਈ, ਤੇ ਤੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕੀਤੀ।” “ਅੱਜ, ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜੈਯ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਅਜੋਕੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਭੇਜ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਵੇਰਥ ਤੂੰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੂਰਖ; ਤੂੰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਅਸਲ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੌਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਾਲਵ ਨੂੰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਭਿਆਨਕ ਗਦਾ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਤੇ ਵਾਰਿਆ; ਸਾਲਵ ਕੰਪ ਗਿਆ ਤੇ ਖੂਨ ਉਗਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਗਦਾ ਰੋਕੀ ਗਈ, ਸਾਲਵ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਅਚਯੁਤ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਨਮ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਰੋਦਿਆਂ, ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਦੇਵਕੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।” “ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਮਹਾਬਲੀ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਲਵ ਤੇ ਉਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਦਾਸ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਬੋਲਿਆ। “ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਾਮ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜੈਯ ਸੀ, ਸਾਲਵ ਵਾਂਗ ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ? ਇਹ ਹੈ ਭਾਗ ਦਾ ਅਜਬ ਖੇਡ।” ਜਦ ਗੋਵਿੰਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੋਭਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਇਆ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਾਂਗ ਲੈ ਆ ਕੇ, ਇਹ ਬੋਲਿਆ। “ਇਹ ਹੈ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੀਵਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਮੂਰਖ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਾਹਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਠੱਗ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚੀ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦਾ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੋਭਾ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਮਮਤਾ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਲਵ ਨੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਰਚੀ ਹੋਈ ਅਸੁਰ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦੇ, ਅਚਯੁਤ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਦੂਤ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਿਰ ਵੇਖਿਆ। ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਜਾਗਦੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੋਭਾ ਉੱਤੇ, ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।