ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੌਭਾ ਨਗਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਵਾਰ, ਸੌਭਾ ਨਗਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਲਵ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ 'ਦਵਾਰਕਾ' 'ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੱਥਰ, ਦਰੱਖਤ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਗਰਜਾਂ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਕਣਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੀਂਹਾਂ ਪਈਆਂ। ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਆੰਧੀ ਚਲ ਪਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਸੌਭਾ ਦੇ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਰਹੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਥ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ ਦਿੱਤੀ: "ਡਰੋ ਨਾ!" ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਤ੍ਯਕੀ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਨਾ, ਸੰਬਾ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਹਾਰਦਿਕਯ, ਭਾਨੁਵਿੰਦਾ, ਗਦਾ, ਸ਼ੁਕਾ, ਸਰਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਰਥ ਦਲਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਵੀ ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਫਿਰ, ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਵ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਅਤਿ ਉਤਸ਼ਾਹਪੂਰਨ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ। ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੌਭਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਾਰੇ ਮਾਇਆ-ਜਾਲ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਲਵ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਪਚੀਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਟਿਆਂ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਜੋੜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੇਦਿਆ। ਸ਼ਾਲਵ ਨੂੰ ਉਹ ਨੇ ਸੌ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਤੀਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਦਸ-ਦਸ ਤੀਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਇਸ ਅਸਧਾਰਣ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਕੀਤੀ। ਸੌਭਾ ਦੀ ਮਾਇਆ-ਜਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ, ਕਦੇ ਕਈ ਰੂਪ, ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਫਿਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ। ਕਦੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ, ਕਦੇ ਅਸਮਾਨ 'ਚ, ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ, ਕਦੇ ਪਾਣੀ 'ਚ – ਸੌਭਾ, ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਹਾਲ ਵਿਚ, ਅੱਗ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਵ, ਆਪਣੀ ਨਗਰ ਅਤੇ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੀਰ ਛੱਡਦੇ। ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਤੀਰ, ਜੋ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਮੌਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਯੁੱਧ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜੇ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੋਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਲਵ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਦ੍ਯੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਿਆ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਥੀ – ਧਾਰੁਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ – ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਕਰਸ਼ਣੀ (ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹਾਏ, ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ!" "ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੰਗ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ – ਸਿਵਾਏ ਅਜਿਹੇ ਰਥੀ ਦੇ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਅਮਰਦਾਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪਾਪ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵਾ ਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ? ਜਦ ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦੇਵਾਂਗਾ? ਮੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, 'ਹੀਰੋ, ਤੇਰੀ ਡਰਪੋਕੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗੀ?'" ਰਥੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: "ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਜਾਣ ਕੇ ਇਹ ਕੀਤਾ; ਰਥੀ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਪੀੜਤ ਯੋਧੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਦੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਵੈਰੀ ਦੁਆਰਾ ਗਦਾ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਸ਼ਾਲਵ ਨਾਲ ਲੜਾਈ' ਵਾਲਾ ਚੈਪਟਰ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਲਵ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਛੂਹਿਆ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਦ੍ਯੁਮਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਦੇ ਪਾਸ ਲੈ ਚਲੋ।" ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਦ੍ਯੁਮਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਠ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਨਾਲ ਰਥੀ ਨੂੰ, ਦੋ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ। ਗਦਾ, ਸਾਤ੍ਯਕੀ, ਸੰਬਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸੌਭਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਸੌਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਰਦਨਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਵ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਪੂਰਨ ਜੰਗ ਸੱਤੀ-ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਗਿਆ; ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦਾ ਵਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ਕੁਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਦਵਾਰਕਾ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਹ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ noble ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਚੇਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਰਾਜੇ ਜਲਦ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਗੇ।" ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਧਾਰੁਕਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲਵ ਅਤੇ ਸੌਭਾ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ: "ਰਥੀ, ਮੇਰਾ ਰਥ ਸ਼ਾਲਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਰੰਤ ਲੈ ਆ; ਡਰ ਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੌਭਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈ।" ਧਾਰੁਕਾ ਨੇ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ; ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਜੰਗ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਲਵ, ਜਿਸਦੀ ਫੌਜ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਰਥੀ 'ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਰਛੀ ਸੁੱਟੀ। ਉਹ ਹਥਿਆਰ, ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਵੱਡੇ ਧੂਮਕੇਤੂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ, ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ 'ਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸ਼ਾਲਵ ਨੂੰ ਸੋਲਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੌਭਾ ਨਗਰ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਲਵ ਨੇ ਸ਼ੌਰੀ ਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗਾ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹੱਥ 'ਚੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ – ਇਹ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੌਭਾ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੌਭਾ ਨਗਰ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਸ਼ਾਲਵ ਅਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਸ਼ੌਰਯ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਈ।