ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਗਿਰਿਸ਼ਾ ਨੇ ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਇਆ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜੋਕੇ ਸ਼ਹਿਰ—ਸੌਭਾ—ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ਾਲਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਡਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅਣਘੁੰਝਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਲਵ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਹਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ਾਲਵ ਨੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ, ਟਾਵਰ, ਮਹਲ, ਛਜਿਆਂ, ਰੰਗ-ਰਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਮਹਿਲ—ਸਭ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਪੱਥਰ, ਦਰੱਖਤ, ਬਿਜਲੀ, ਸਪ, ਅਤੇ ਕਣਕੜਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੌਭਾ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵੱਲੋਂ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਵੀਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਥ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ—"ਡਰੋ ਨਾ!" ਸਾਤਯਕੀ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਨਾ, ਸੰਬਾ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਹਾਰਦਿਕਿਆ, ਭਾਨੁਵਿੰਦ, ਗਦਾ, ਸ਼ੁਕਾ, ਤੇ ਸਾਰਨਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਤੇ ਰਥ-ਸੈਨਾਪਤੀ—ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋ ਕੇ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਫਿਰ, ਸ਼ਾਲਵਾਂ ਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਰੋਮਾਂ-ਚੰਬਣ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਰੁਕਮਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਦਿਵਿਆਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੌਭਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਇਆਵੀਆਂ ਚਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਪਚੀਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਡੰਡੇ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਨੁੱਕ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਜੋੜ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ। ਸ਼ਾਲਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੌ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਤੀਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਸ-ਦਸ ਤੀਰ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਮਾਰੇ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਜ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕ—ਮਿਤਰ ਤੇ ਵੈਰੀ—ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਬਣੀ ਸੌਭਾ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖੀ, ਕਦੇ ਦਿਖਦੀ, ਕਦੇ ਗਾਇਬ, ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਕਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ—ਸੌਭਾ, ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਹਾਲ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਵ, ਆਪਣੀ ਸੌਭਾ ਤੇ ਫੌਜ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰ ਛੱਡਦੇ। ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਮੌਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਫੌਜ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਭਟਕ ਗਈ। ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਵੀਰ ਲੜਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜੇ ਨਹੀਂ; ਹਰ ਕੋਈ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਲਵ ਦਾ ਮੰਤਰੀ, ਦਿਉਮਾਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਿਆ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਫਟ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਰਥ-ਚਾਲਕ—ਧਾਰੂਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥ-ਚਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਅਹਿ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਅਣੁਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ!" "ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਨੇ ਕਦੇ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟੇ—ਸਿਵਾਏ ਉਹ ਰਥ-ਚਾਲਕ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਕਹਾਂਗਾ, ਜਦ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ? ਜਦ ਉਥੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਉਚਿਤ ਜਵਾਬ ਹੋਵੇਗਾ? ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹੱਸ-ਹੱਸ ਕੇ ਕਹੇਂਗੀਆਂ—'ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੀ ਡਰਪੋਕੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗੀ?'" ਰਥ-ਚਾਲਕ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੀਤਾ; ਰਥ-ਚਾਲਕ ਨੂੰ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਥ-ਚਾਲਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੈਰੀ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੌਭਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਾਲਾ ਛਿਆੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਦਸਵੀਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਲਵ ਤੇ ਸੌਭਾ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥ-ਚਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਦਿਉਮਾਨ ਦੇ ਪਾਸ ਲੈ ਚਲੋ।" ਰੁਕਮਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਦਿਉਮਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਠ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨੇ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਨਾਲ ਰਥ-ਚਾਲਕ ਨੂੰ, ਦੋ ਨਾਲ ਧਨੁ ਤੇ ਝੰਡਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਗਦਾ, ਸਾਤਯਕੀ, ਸੰਬਾ ਤੇ ਹੋਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਸੌਭਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਸੌਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ گردنیں ਕੱਟ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਦਵ ਤੇ ਸ਼ਾਲਵ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ; ਲੜਾਈ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ, ਸਤਾਈ (27) ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਚੱਲੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੱਦਾ 'ਤੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਗਿਆ; ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ਕੂਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਨਿੱਘੀ ਮਿਤਰਾਂ ਨਾਲ; ਚੇਦੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਰਾਜੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।" ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਧਾਰੂਕਾ ਨੂੰ ਸੌਭਾ ਤੇ ਸ਼ਾਲਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। "ਰਥ-ਚਾਲਕ, ਮੇਰਾ ਰਥ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਚਲ; ਡਰ ਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੌਭਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈ।" ਧਾਰੂਕਾ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜੰਗ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲਿਆ; ਸਾਰੇ, ਮਿਤਰ ਤੇ ਵੈਰੀ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਦੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਲਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਫੌਜ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਰਥ-ਚਾਲਕ 'ਤੇ ਬਰਛਾ ਸੁੱਟੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਯਾਦਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ, ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਵਿਰਾਟਤਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।