ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਮਤਕਾਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਟਖਟ ਅਤੇ ਅਕਾਰਣਕਾਰਣ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੌਭਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਾਲਵ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।" ਇਹ ਘਟਨਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਲਵ, ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ, ਜਰਾਸੰਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਲਵ ਨੇ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਮੂਰਖਤਾ ਭਰਿਆ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦਵਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰਾਂਗਾ—ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਵਿਰਤਾ ਦੇ ਗਵਾਹ ਬਣੋ।" ਇਹ ਵਚਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਲਵ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਮੋਟੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਖਾ ਲਿਆ। ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਇਆਲੂ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਸ਼ਾਲਵ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਵਾਹਨ ਮੰਗਿਆ ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੋੜ ਨਾ ਸਕਣ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਾਂ ਸਕੇ। ਭੋਲੇਨਾਥ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੈਥੋਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਵੇ," ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਮਾਇਆ ਨੇ ਇਕ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜਾਦੂਈ ਨਗਰੀ 'ਸੌਭਾ' ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਅਚੂਕ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਨਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਲਵ ਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਦਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸ਼ਾਲਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਦਵਾਰਕਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਮੀਨਾਰਾਂ, ਮਹਲਾਂ, ਛਜਿਆਂ, ਰੰਗ-ਮਹਲਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਪੱਥਰ, ਦਰੱਖਤ, ਬਿਜਲੀਆਂ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਕੰਕੜਾਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਪਈ, ਤੇ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਝੱਕੜ ਚਲ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਧੂੜ ਹੀ ਧੂੜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੌਭਾ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਵੀਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਡਰੋ ਨਾ!" ਸਾਥੀ ਸਤ੍ਯਕੀ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਨਾ, ਸਾਮ੍ਬ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ, ਹਾਰਦਿਕਯ, ਭਾਨੁਵਿੰਦ, ਗਦਾ, ਸ਼ੁਕ, ਸ਼ਰਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਤੇ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਸ਼ਾਲਵ ਅਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਡਰਾਉਣੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਹੀ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਵ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਦੂਈ ਮਾਇਆਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਲਵ ਦੇ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਚੀਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਨੋਕ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜੋੜ ਵਾਲੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੋੰਕਿਆ। ਸ਼ਾਲਵ ਉੱਤੇ ਸੌ ਤੀਰ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦੱਸ-ਦੱਸ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਮਾਰੇ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਉਹ ਨਗਰੀ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ-ਜਾਂਦੀ, ਕਦੇ ਦਿਸਦੀ ਤੇ ਕਦੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ। ਕਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ, ਕਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੌਭਾ ਨਗਰੀ ਅੱਗ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਸ਼ਾਲਵ, ਉਸਦੀ ਸੌਭਾ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦਿਸਦੀ, ਉਥੇ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰਦੇ। ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੜਦੇ, ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਘਾਤਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਫੌਜ ਭੁੱਲ-ਭੁੱਲਾਈ ਹੋ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਨਾਲ ਯਾਦਵ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਹ ਵੀਰ ਜੰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਭੱਜੇ, ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ। ਸ਼ਾਲਵ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਦ੍ਯੁਮਾਨ, ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੱਜਿਆ। ਵੈਰੀ-ਵਿਜੇਤਾ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਜਿਸਦੀ ਛਾਤੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਚੱਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਰਥੀ, ਜੋ ਧਾਰੂਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹਾਏ, ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਿਆ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਲਿਆ!" ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਜੰਗ ਛੱਡ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਰਥੀ ਦੇ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਦ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੰਗ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂਗਾ? ਮੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੂਆਂ ਤਾਂ ਹੱਸ-ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਣਗੀਆਂ, 'ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਭਜਦਿਲੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਈ?'" ਰਥੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮਾਲਕ, ਧਰਮ ਜਾਣਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਰਥੀ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਯੋਧੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਤੇ ਯੋਧੇ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਤੁਸੀਂ ਵੈਰੀ ਦੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਸ਼ਾਲਵ ਨਾਲ ਯੁੱਧ' ਨਾਮਕ ਛਹੱਤਰ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ, ਦੂਜੇ ਅਰਧ, ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ ਜਲ ਛੂਹਿਆ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਦ੍ਯੁਮਾਨ ਵਲ ਲੈ ਚੱਲ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਵੀਰ ਹੈ।'" ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਦ੍ਯੁਮਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਸੈਣਿਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਠ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ, ਇਕ ਨਾਲ ਰਥੀ, ਦੋ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਝੰਡੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਇਕ ਨਾਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਗਦਾ, ਸਾਤ੍ਯਕੀ, ਸਾਮ੍ਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਾਦਵਾਂ ਨੇ ਸੌਭਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵਧੀਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੌਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਵ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਸੱਤੀ (27) ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਚੱਲੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਜੋ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵਲੋਂ ਸੱਦੇ ਗਏ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਯ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਕਥਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।