ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਭੀਮ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਵੀ ਹੱਸ ਪਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਸੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਲਜਜ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਝੁਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਗਜਹਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ “ਹਾਏ!” ਦੀ ਉਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ, ਤੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਇधर-ਉਧਰ ਫੇਰਦੇ ਰਹੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸੁਯੋਧਨ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ। ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਪਚਹੱਤਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, “ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ,” ਇਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਹੋਰ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ: ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਅਨੰਦਮਈ, ਅਦੇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੌਭਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਲਵ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਸ਼ਾਲਵ, ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਰੁਕਮਿਨੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ; ਯਾਦਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਰਾਸੰਧ ਆਦਿ ਨੂੰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਾਲਵ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, “ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਮੇਰੀ ਸ਼ੂਰਤਾ ਦੇਖੋ।” ਇਸ ਮੂਰਖ ਵਾਅਦੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੋਢੀ ਨਿਗਲ ਕੇ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਦਯਾਲੁ ਪ੍ਰਭੂ—ਉਮਾ ਪਤੀ—ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਲਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਲਵ ਨੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਵਾਹਨ ਮੰਗਿਆ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਜੀ ਜਾ ਸਕੇ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੋੜ ਨਾ ਸਕਣ। ਗਿਰੀਸ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੈਥੇ ਹੋਵੇ!” ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਇਆ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ—ਸੌਭਾ—ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ਾਲਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਅਭੇਦ ਵਾਹਨ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਲਵ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਦਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਹੇ ਭਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ਾਲਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਉਪਨਗਰ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਰਵਾਜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੀਨਾਰ, ਮਹਲ, ਬਾਲਕਣੀਆਂ, ਵਿਹਾਰ-ਸਥਲ ਤੇ ਉੱਚ ਅਟਾਰੀਆਂ—ਸਭ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਪਥਰ, ਦਰੱਖਤ, ਬਿਜਲੀ, ਸੱਪ ਤੇ ਕਣਕਾਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਪਈ, ਤੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ਚੱਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੌਭਾ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਬੀਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਥ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਡਰੋ ਨਾ!” ਸਤਯਕੀ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਨ, ਸੰਬਾ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਹਾਰਦਿਕਯ, ਭਾਨੁਵਿੰਦ, ਗਦਾ, ਸ਼ੁਕ ਤੇ ਸਰਣ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਤੇ ਰਥ-ਸੈਨਾਪਤੀ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਫਿਰ, ਸ਼ਾਲਵ ਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ। ਰੁਕਮਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੌਭਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਇਆ-ਮੂਲ ਭ੍ਰਮ-ਕਲਾ ਝਟ-ਪਟ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਪਚੀਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਡੇ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੇਦ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਾਲਵ ਨੂੰ ਸੌ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਸ-ਦਸ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੀ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਰਤਬ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀ—ਦੋਸਤ ਤੇ ਵੈਰੀ—ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦਿਖਦੀ ਤੇ ਨਾ ਦਿਖਦੀ, ਵੈਰੀ ਲਈ ਸਮਝਣ ਅਯੋਗ ਸੀ। ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਕਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਸੌਭਾ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ਾਲਵ, ਆਪਣੀ ਸੌਭਾ ਤੇ ਫੌਜ ਨਾਲ ਦਿਸਦਾ, ਉੱਥੇ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਤੀਰ ਛੱਡਦੇ। ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਮੌਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਫੌਜ ਹੱਕੀ-ਬੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਾਲਵ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਬੀਰ ਜੰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜੇ ਨਹੀਂ; ਹਰ ਕੋਈ ਦੋਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਲਵ ਦਾ ਮੰਤਰੀ, ਦਯੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੀਖਿਆ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਦਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਫੱਟ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਥ-ਚਾਲਕ, ਜੋ ਧਰੂਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ਤੇ, ਕਾਰਸ਼ਣੀ (ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥ-ਚਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹਾਏ! ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਗਲਤ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ!” ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਕਿ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਜੰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਿਆ ਹੋਵੇ—ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਰਥ-ਚਾਲਕ ਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਨਰ-ਪੁੰਗਵ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਪਾਪੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਮੈਂ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂਗਾ? ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿਣਗੀਆਂ: “ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੀ ਡਰਪੋਕੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਚੱਲੀ?” ਰਥ-ਚਾਲਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਜਾਣ ਕੇ ਇਹ ਕੀਤਾ; ਰਥ-ਚਾਲਕ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਯੋਧੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਥ-ਚਾਲਕ ਦੀ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੈਰੀ ਵੱਲੋਂ ਗਦਾ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਛਿਹੱਤਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, “ਸ਼ਾਲਵ ਨਾਲ ਯੁੱਧ,” ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਛੂਹ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥ-ਚਾਲਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮੈਨੂੰ ਦਯੁਮਾਨ, ਉਸ ਵੀਰ, ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਚੱਲ।” ਰੁਕਮਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਦਯੁਮਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਠ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।