ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਨੋ, ਸੰਤੋ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਤਾ ਜੀ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਰੱਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜਦੋਂ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਵਿਵੇਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵੈષ્ણਵ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀਵ ਆਸੁਰਿਕ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਦੁੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਪਾਏ ਕੀ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਗਲਮਈ ਗੱਲ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਆਚਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਫਿਲਸਫਰ ਦਾ ਪਥਰ ਦੁਨੀਆਵੀ ਸੁਖ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ ਅਕਾਸ਼ੀ ਧਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੌਣਕ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਅੰਤਿਮ ਸਿੱਖਿਆ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।” ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ਕਾਲ-ਨਾਗ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਿਰਾ ਰੂਪ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” ਜਦੋਂ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਜੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨ ਲਈ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਦੇਵਤੇ ਉਥੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਏ। ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਸਾਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆਏ ਹਾਂ।” ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਦਲਾਵ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਏਂਗੇ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿੱਥੇ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿੱਥੇ, ਕਾਂਚ ਕਿੱਥੇ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਜਵਾਹਰ ਕਿੱਥੇ?” ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਭਾਗਵਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਸਤਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤਰਾਜੂ ਲਾ ਕੇ, ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਉਪਾਏ ਤੋਲਣੇ ਲੱਗੇ। ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣੇ, ਉਹ ਛੋਟੇ ਹਨ; ਇਹ ਭਾਰੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਅੱਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੀ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦਯਾਲੂ ਸਨਕਾਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਈ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਣਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਨਾਰਦ ਜੀ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਏ?” ਸੁਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਭਗਤੀ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਾਣ ਕੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਸਤਸੰਗ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।” ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਉਂ ਚਿੰਤਤ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਹੁਣ ਤੂੰ ਖਾਲੀ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਵੈਰਾਗੀ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ—ਸਾਨੂੰ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੱਸ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਸ਼ੀ, ਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਗਿਆ। ਹਰੀਖੇਤਰ, ਕੁਰੁਖੇਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ, ਸੇਤੁਬੰਧ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਸੱਚ, ਤਪ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ, ਤੇ ਦਾਨ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ, ਬੇਨਸੀਬ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਖੰਡ ਵਿੱਚ ਫਸੇ, ਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਵੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਲੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਧੀਆਂ ਲਾਲਚ ਵਾਸਤੇ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਫੁਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਮੰਦਰ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਿਧ, ਨਾ ਗਿਆਨੀ, ਨਾ ਹੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ; ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਤਮਿਕ ਉਪਾਏ ਸੜ ਗਏ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕੂ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਦੋਜਾਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਾਮਵਾਸਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।” ਇਹ ਸਭ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲੀਲਾ-ਸਥਾਨ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖਿਆ—ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਥਕੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਦੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਪਏ ਹੋਏ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਖੇ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪੱਖਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਜੋ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਖ ਕੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਠੀ, ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ; ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਉੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਦੋ ਕੌਣ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਕੰਵਲ-ਨੇਤ੍ਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੌਣ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।