ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਯਜਮਾਨਾਂ, ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਤੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਨਾਨ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਯਗ੍ਯ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਪਰ ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੋ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ। ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਹਾਰਾਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਆਦਿ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਯਗ੍ਯ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਪਰ ਦੁਰਯੋਧਨ—ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਪਾਪੀ ਰੂਪ—ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਵੱਡਿਆਈ ਦੇਖ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਵਿ਷ਣੂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦਾ ਵਧ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਗ੍ਯ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ 'ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ' ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਰਧ ਦਾ ਚੌਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—'ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਵਧ'—ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ੍ਯ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਸਿਰਫ ਦੁਰਯੋਧਨ ਹੀ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਸੀ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।" ਬਾਦਰਾਯਣ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਭੀਮ ਰਸੋਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਖ਼ਜਾਨੇ ਦੀ, ਸਹਦੇਵ ਨੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਕੁਲ ਸਮੱਗਰੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਅਰਜੁਨ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੈਰ ਧੋਵਦੇ, ਦ੍ਰੁਪਦਕੁਮਾਰੀ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਦੀ ਤੇ ਕਰਣ ਦਾਨ ਵੰਡਦਾ। ਯੁਯੁਧਾਨ, ਵਿਕਰਨ, ਹਾਰਦਿਕ, ਵਿਦੁਰ, ਬਾਹਲੀਕ ਪੁੱਤਰ, ਭੂਰੀ ਤੇ ਸੰਤਰਦਨ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਭ ਨੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਰਿਤਵਿਜ, ਸਹਾਇਕ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਦਾਨ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਤੇ ਆਦਰ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ ਯਗ੍ਯ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪਗ ਪਾਇਆ, ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਸ਼ੰਖ, ਪਨਵਾ, ਢੁੰਢੂਰੀ, ਅਣਕ ਤੇ ਗੋਮੁੱਖ ਵਜਦੇ, ਤੇ ਸਨਾਨ ਮਹੋਤਸਵ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜੀ। ਨਰਤਕੀਆਂ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ, ਗਾਇਕ ਗਾ ਰਹੇ, ਵੀਣਾ, ਵਾਂਸਲੀ ਤੇ ਤਾਲੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਾਜੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ 'ਤੇ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਯੋਧਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਯਾਦਵ, ਸ੍ਰੰਜਯ, ਕਾਂਬੋਜ, ਕੁਰੁ, ਕੇਕਯ ਤੇ ਕੋਸਲ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹਿਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਤੇ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਈ; ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਗੰਧਰਵ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਸੁਗੰਧਤ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਗਹਣਿਆਂ ਤੇ ਵਧੀਆ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦੇ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦ, ਤੇਲ, ਘੀ, ਚੰਦਨ, ਹਲਦੀ ਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਪਰਸਪਰ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਣੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ, ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਿਕਲੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਲਾਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦ ਮਾਇਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸਖੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ। ਉਹ ਰਾਣੀਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਭਿੱਜ ਗਏ, ਗਲ੍ਹੇ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਡਿੱਗ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਸਤੀ ਨੇ ਕੁਕਰਮੀ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡੋਲ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ 'ਤੇ, ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ, ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸਹਿਤ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਇਆ। ਦੇਵ-ਡੰਕੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਡੰਕੀਆਂ ਇਕਠੇ ਵੱਜੀਆਂ; ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਲੋਕ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਹਰ ਵਰਗ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਧੀਆ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਰਿਤਵਿਜਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਗਹਣਿਆਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਾਇਣ ਭਗਤ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ, ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਲੋਕ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪੱਗਾਂ, ਚੋਲੇ, ਵਧੀਆ ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਦਿਵ੍ਯ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਔਰਤਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ, ਚੂੜੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਮਰਬੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ, ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਬੜੀ ਉੱਤਮ ਰਿਤਵਿਜ, ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਚਾਰੋ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਭੂਤ ਤੇ ਲੋਕਪਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਹਰੀਦਾਸ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਸੂਯ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਨਵ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦਾ। ਫਿਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਸਬੰਧੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ, ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਿਦਾ ਲਿਆ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਥੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ੀਰਾਂ ਨੂੰ, ਸੰਬ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਅਤਿ ਮੁਸ਼ਕਲ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਚਿੰਤਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।