ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੀ ਪਰਮਪੁਰਖ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਜਤਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਹਦੇਵ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਿੱਤੂ ਵੀਰ ਖੰਡਵਪ੍ਰਸਥ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਵਸੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ 'ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ' ਦੀ ਤਿਹੱਤਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਦਿਕ ਆਉਣਾ' ਇਥੇ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕੰਮ ਹੋਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ: "ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੁਲਭ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਗਲੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ! ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਹੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਭੇਦ ਹੈ। 'ਜੋ ਇੱਕੋ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਅਜੈ, ਹੇ ਮਾਧਵ! ਤੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ 'ਮੇਰਾ ਤੇ ਤੇਰਾ' ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਭੇਦ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਯਜਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਸ, ਭਰਦਵਾਜ, ਸੁਮੰਤੁ, ਗੌਤਮ, ਅਸੀਤ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚ੍ਯਵਨ, ਕਣਵ, ਮੈਤਰੇਯ, ਕਵਸ਼, ਤ੍ਰਿਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਾਮਦੇਵ, ਸੁਮਤੀ, ਜੈਮਿਨੀ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੈਲ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗਰਗ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ, ਅਥਰਵਾ, ਕਸ਼ਯਪ, ਧੌਮਯ, ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ, ਆਸੁਰੀ, ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ, ਮਧੁਚਛੰਦਾ, ਵੀਰਸੇਨਾ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰਿਤਵ੍ਰਣ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਆਏ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਵਿਦੁਰ ਸਮੇਤ ਆ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ—ਸਾਰੇ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਇਹ ਯਜਨਾ ਵੇਖਣ ਆ ਗਏ। ਹਰ ਰਾਜੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾ ਵੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਲ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਸਥਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦীক্ষਿਤ ਕੀਤਾ। ਯਜਨਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਜੋ-ਸਮਾਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰੁਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਪਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸਮੇਤ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਮਹਾਨ ਨਾਗ, ਰਿਸ਼ੀ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪੰਛੀ, ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਆਏ। ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਾਂਡੂਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਭਗਤ ਲਈ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਦੇਵਤੁਲ੍ਯ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜ ਲਈ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਬੜੀ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਯਜਨਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਨ-ਮਨ-ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਭਾ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਦਰ ਦਾ ਹਕਦਾਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਾ ਨਿਕਲਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਹਦੇਵ ਨੇ ਬੋਲਿਆ: "ਅਚ੍ਯੁਤ, ਜੋ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਸਥਾਨ, ਸਮੇਂ, ਧਨ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਯਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਹੋਮ, ਮੰਤ੍ਰ, ਸਾਂਖਯ ਤੇ ਯੋਗ—ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਇਕੋ ਇਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਹ ਅਦਵੈਤ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਜੰਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਇਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਧਰਮ ਆਦਿ ਉੱਚਾ ਲਾਭ—ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਦਰ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਦਿਓ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਵੀ ਆਦਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਬੇਅੰਤ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਹਦੇਵ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਚੋਟੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕੀਤੀ: "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਰਾਜੇ ਨੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧੋਤੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ ਨੂੰ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਭਰਾਵਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚੁੱਕਿਆ। ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰਿਤ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਝੁਕ ਗਏ ਤੇ 'ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ! ਨਮਸਕਾਰ!' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਦਮਘੋਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ, ਬਾਂਹਾਂ ਫੈਲਾਈਆਂ ਤੇ ਡਰਿਆ ਬਿਨਾ, ਸਭਾ ਵਿਚ ਕੜਵੇ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਕਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਭਟਕੋ ਨਾ। ਸਭ ਸਭਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।