ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਰਾਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੰਡਲ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਉਠੇ ਜਿਵੇਂ ਮੇਘਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਹਿ ਨਿੱਕਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤਵਾਇਆ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਲੋਂ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਏ ਹੋਏ ਉਹ ਰਾਜੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਵਤਨਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਹਦੇਵ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਪૃਥਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਥੋਂ ਤੁਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੇਤੂ ਵੀਰ ਖੰਡਵਪ੍ਰਸਥ ਪੁੱਜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਛਾ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਹੁਣ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਵਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਆਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿ ਨਾ ਸਕੇ। ਇੱਥੇ ਦਸਵੀਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਤਿਹੱਤਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਦਿਕਾ ਆਗਮਨ" ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਧਾਰਣ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਣਪਹੁੰਚਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ! ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਰਾਜ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਇਕੋ-ਇੱਕ ਹੈ, ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਘਟਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਅਜੈ, ਹੇ ਮਾਧਵ! ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ 'ਮੇਰਾ' ਤੇ 'ਤੇਰਾ' ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਯੋਗ੍ਯ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ, ਭਰਦਵਾਜ, ਸੁਮੰਤੁ, ਗੋਤਮ, ਅਸੀਤ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚ੍ਯਵਨ, ਕਣ੍ਵ, ਮੈਤਰੈਯ, ਕਵਸ਼, ਤ੍ਰਿਤ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਾਮਦੇਵ, ਸੁਮਤੀ, ਜੈਮੀਨੀ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੈਲ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗਰਗ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ, ਅਥਰਵਾ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਧੌਮ੍ਯ, ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ, ਆਸੁਰੀ, ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ, ਮਧੁਛੰਦਾ, ਵੀਰਸੇਨ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰਤਵ੍ਰਣ ਆਦਿ ਆਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਿਪ ਆਦਿ ਵੀ ਸੱਦੇ ਗਏ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਸਮੇਤ ਪਹੁੰਚੇ। ਚਾਰੋਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਰਾਜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ, ਸਭ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆ ਗਏ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਲਾਂ ਨਾਲ ਯਗ੍ਯ-ਸਥਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਦਿਕਸ਼ਾ ਕਰਵਾਈ। ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਯਗ੍ਯ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਪਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਹਾਦੇਵ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਮਹਾਨ ਸਪ, ਰਿਸ਼ੀ, ਯਕ੍ਸ਼, ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ, ਪੰਛੀ, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਆਏ। ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਵੀ ਪਾਂਡੂਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ੍ਯ ਲਈ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ੍ਯ ਕਰਵਾਇਆ। ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਦਿਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨੋਯੋਗ ਨਾਲ ਸਭ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਮੁੱਖੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਸਾਹਦੇਵ ਨੇ ਬੋਲਿਆ: "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਜੋ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਥਾਨ, ਸਮੇਂ, ਧਨ ਆਦਿ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਯਗ੍ਯ, ਹੋਮ, ਮੰਤ੍ਰ, ਸਾਂਖ੍ਯ ਤੇ ਯੋਗ—all ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇ, ਇਹ ਜਗਤ ਰਚਦੇ, ਸੰਭਾਲਦੇ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਹੋਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਧਰਮ ਆਦਿ—ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਤੇ ਪੂਰਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ।" ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਸਾਹਦੇਵ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਭਰਾਵਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਚਿਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, "ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ! ਨਮਸਕਾਰ!" ਆਖਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਮਘੋਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਫੈਲਾਏ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ।