ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਹ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮ-ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋਗੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਲਵੋਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹੋਗੇ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਸਨਾਨ-ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹਦੇਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਗਹਿਣੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਆਰਤੀ ਕਰਵਾਈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਪਹਿਨਾਵੇ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ, ਵਿਅੰਜਨ, ਰਾਜਸੀ ਆਨੰਦ, ਪਾਨ ਆਦਿ ਦਿੱਤੇ। ਮੁਕੁੰਦ ਵੱਲੋਂ ਇੰਜ ਆਦਰ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ, ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਕਣਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੰਡਲ ਪਾ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਮਾਨੋ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਝ, ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਖਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਰਮਪੁਰਖ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਾਧਾਰਣ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਜਤਾਈ ਅਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਸਹਦੇਵ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੰਡਵਪ੍ਰਸਥ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੇਤੂ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਬਜਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਜੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਆਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚਕਾਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਆਦਿਕ ਆਉਣ' ਨਾਮਕ ਤਿਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਪਾਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲਿਸ਼, ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਦੁਲਭ ਵਸਤੂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਤ੍ਰ ਵਾਲੇ! ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੱਡਾ ਹੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਇਕੋ-ਇੱਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਜਾਂ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਅਜੈ, ਹੇ ਮਾਧਵ! ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ 'ਮੇਰਾ ਤੇਰਾ' ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਭੇਦ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਯੋਗ੍ਯ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਸ, ਭਰਦਵਾਜ, ਸੁਮੰਤੁ, ਗੌਤਮ, ਅਸੀਤ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚ੍ਯਵਨ, ਕਣ੍ਵ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਕਵਸ਼, ਤ੍ਰਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਾਮਦੇਵ, ਸੁਮਤੀ, ਜੈਮਿਨੀ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੈਲ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗਰਗ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ, ਅਥਰਵਾ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਧੌਮ੍ਯ, ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ, ਆਸੁਰੀ, ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ, ਮਧੁਚੱਛੰਦਾ, ਵੀਰਸੇਨ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰਤਵ੍ਰਣ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਿਪ ਆਦਿਕ ਵੀ ਆਏ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਸਮੇਤ ਪਹੁੰਚੇ। ਚਾਰੋਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾ, ਸਭ ਯਜਨਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਲ ਨਾਲ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਯਜਨਾ-ਸਥਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੀਖਾ ਕਰਵਾਈ। ਯਜਨਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਜਨ-ਸਮਾਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਲੋਕਪਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ। ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਮਹਾਨ ਸਪ, ਰਿਸ਼ੀ, ਯਕ੍ਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਪੰਛੀ, ਕਿਨਰ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਆਏ। ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੀ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਾਂਡੁਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਭਗਤ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਲਈ ਰਾਜਸੂਯ ਕਰਵਾਇਆ। ਯਜਨਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਪੂਰੇ ਮਨੋਯੋਗ ਨਾਲ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਸਭਾ-ਸਦੱਸ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਯੋਗ੍ਯ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਸਹਦੇਵ ਵਲੋਂ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਹਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਸਥਾਨ, ਸਮੇਂ, ਧਨ ਆਦਿ ਰੁਪ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਤ ਹਨ; ਹੋਮ, ਮੰਤਰ, ਸਾਂਖ੍ਯ ਅਤੇ ਯੋਗ—ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਨ। ਉਹ ਇਕੋ-ਇੱਕ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਰੂਪ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਨਾ ਅਤੇ ਲਯ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਚਾਹੀਦੀ ਹੋਵੇ—ਚਾਹੇ ਧਰਮ ਆਦਿ ਰੂਪ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯਸ—ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਵੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਇਕ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਵੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਸਹਦੇਵ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!"। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।