ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਰ ਤੇ, ਕਈ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਚ ਸਹੀ ਹੈ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬੋਲੀ ਸਚ ਹੈ। ਪਰ ਦੇਖੋ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਗਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ—ਹੈਹਯ, ਨਹੁ਷, ਵੇਨਾ, ਰਾਵਣ, ਨਰਕ ਆਦਿ—ਜੋ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਇਹ ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਜੋ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰੋ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ, ਪਰ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਚਲੋ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਅਗਲੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਸਵਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੋ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਪੱਕੇ ਰਹੋ, ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਆਖਰਕਾਰ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਓਗੇ।" ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਸਾਹਦੇਵ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਕਪੜੇ, ਗਹਣੇ, ਫੁੱਲ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਤੇ ਉਚਿਤ ਉੰਗੇਲੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪੂਜਾ, ਸਨਾਨ ਤੇ ਸਿੰਗਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ, ਵਿਅੰਜਨ, ਸੁਖ-ਸਾਧਨ, ਪਾਨ ਆਦਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਤਨੀ ਇਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੁਖ-ਤਕਲੀਫ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਕਣ ਝੁਮਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਏ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨ-ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ ਰਥਾਂ, ਸੋਨੇ-ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ, ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-अपने ਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਭੀਮਸੇਨ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਸਾਹਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋ ਉਹ ਖੰਡਵਪ੍ਰਸਥ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੇਤੂ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ। ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਗਧ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਆਂਸੂ ਵਹਾਏ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਤਹਿਤ, 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਆਗਮਨ' ਨਾਮਕ ਤਹਿਤ, ਚੌਹਤਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।" ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਇਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਜਾਂ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕੁਝ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਅਜੇਤ, ਮਾਧਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ 'ਮੇਰਾ' ਤੇ 'ਤੇਰਾ' ਦੀ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵੰਡ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਸ ਬਚਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਯਜਨ ਦੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਯੋਗਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ, ਭਰਦਵਾਜ, ਸੁਮੰਤੁ, ਗੋਤਮ, ਅਸੀਤ, ਵਸਿਸ਼ਠ, ਚ੍ਯਵਨ, ਕਣਵ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਕਵਸ਼, ਤੇ ਤ੍ਰਿਤਾ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਾਮਦੇਵ, ਸੁਮਤਿ, ਜੈਮੀਨੀ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੈਲਾ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗਰਗ, ਵਿਸ਼ੰਪਾਯਨ ਵੀ ਸਨ। ਅਥਰਵਾ, ਕਸ਼ਯਪ, ਧੌਮਯ, ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ, ਆਸੁਰੀ, ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ, ਮਧੁਚੱਧਾ, ਵੀਰਸੇਨ, ਅਕ੍ਰਤਵ੍ਰਣ ਆਦਿ ਵੀ ਸਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਆਏ—ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਿਪ ਆਦਿ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਵਿਦੁਰ ਵੀ ਆਏ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ—ਸਭ ਯਜਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਦੇਸ਼-ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਵੀ ਆਏ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਲਾਂ ਨਾਲ, ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਜਨ-ਸਥਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਯਜਨ-ਦੀਖਾ ਕੀਤੀ। ਯਜਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਰਤਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਰੁਣ ਲਈ ਬਣਦੇ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸਮੇਤ, ਲੋਕ-ਰਖਵਾਲੇ ਯਜਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ—ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਮਹਾਨ ਸੱਪ, ਰਿਸ਼ੀ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪੰਛੀ, ਕਿਨਨਰ ਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਆਏ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਾਂਡੂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਯਜਨ ਦੇਖ ਕੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ-ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਦੇਵ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਲਈ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ, ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਲਈ ਕਰਦੇ, ਕਰਵਾਇਆ। ਯਜਨ ਦੇ ਦਿਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਇਕ-ਰਾਇ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ। ਤਦ ਸਾਹਦੇਵ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ। "ਅਚਯੁਤ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਸਥਾਨ, ਸਮੇਂ, ਦੌਲਤ ਆਦਿ ਹਨ।" "ਉਹ ਇਸ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹਨ; ਯਜਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ; ਹਵਨ, ਮੰਤਰ, ਸਾਂਖਯ ਤੇ ਯੋਗ—ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਇਕਲਾ, ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅਦਵੈਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਾਹੀਂ, ਅਜਨਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ, ਦੇਖ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਬ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ—ਧਰਮ ਆਦਿ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਸੁਖ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ੍ਰ, ਪੂਰੇ ਸਨਮਾਨ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਸੰਭਾਵ ਨਾਲ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ।