ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵਧਾਈਆਂ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਰishna ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਿਆਲੂ ਹਿਰਦੇ ਨੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਕਰishna ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਜਾਵੋ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਜਨਮ ਲਏਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮਨੋਂਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਨਿਰਣੈ ਲਿਆ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ। ਵੇਖੋ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਹਯਹਯ, ਨਹੁષ, ਵੇਣ, ਰਾਵਣ, ਨਰਕਾਸੁਰ ਆਦਿਕ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਤਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਸਮਝੋ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉੱਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਖ ਦੁੱਖ, ਜਨਮ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਜਿਉ। ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅਲਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੋ, ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਖਰਕਾਰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਓਗੇ।” ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸਨਾਨ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਸੇਵਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ। ਸਹਦੇਵ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਸੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਜਾ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਭੋਗ, ਪਾਨ ਆਦਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮੁਕੁੰਦ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਇਹ ਰਾਜੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲ ਪਾ ਕੇ, ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਨੋ ਮੀਂਹਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਮਕਦੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕਰishna ਨੇ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ, ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਕਰishna ਵਲੋਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਏ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਾਜੇ, ਕਰishna ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੋਕ ਕਰishna ਦੇ ਅਸਚਰਜਕ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕਰishna, ਸਹਦੇਵ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਖੰਡਵਪ੍ਰਸਥ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਕਰishna ਦੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਬੈਠਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਬੋਲਿਆ ਵੀ ਨਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਤਿਹੱਤਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ 'ਕਰishna ਆਦਿਕਾ ਆਗਮਨ' ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਵਧ ਤੇ ਕਰishna ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਮ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਰishna ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ‘ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਕਰishna, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਗੂੜ੍ਹੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਹੇ ਅਦਵਿਤੀਯ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਵਡਿਆਈ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਘਟਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਅਜੈ, ਹੇ ਮਾਧਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਮੇਰਾ ਤੇਰਾ’ ਦਾ ਭੇਦ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨਾ ਹੈ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਫਿਰ ਯਗਯ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕਰishna ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਯੋਗ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੰਡਿਤ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ, ਭਰਦਵਾਜ, ਸੁਮੰਤੁ, ਗੌਤਮ, ਅਸੀਤ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਚ੍ਯਵਨ, ਕਣਵ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਕਵਸ਼, ਤੇ ਤ੍ਰਿਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਾਮਦੇਵ, ਸੁਮਤੀ, ਜੈਮਿਨੀ, ਕਰਤੁ, ਪੈਲਾ, ਪਰਾਸਰ, ਗਰਗ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਵੀ ਆਏ। ਅਥਰਵਾ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਧੌਮ੍ਯ, ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ, ਆਸੁਰੀ, ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ, ਮਧੁਚੱਛੰਦਾ, ਵੀਰਸੇਨ ਤੇ ਅਕ੍ਰਿਤਵ੍ਰਣ ਆਦਿ ਵੀ ਸਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਿਪ ਆਦਿ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਵਿਦੁਰ ਸਮੇਤ ਪਹੁੰਚੇ। ਚਾਰੋਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਰਾਜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ, ਸਭ ਯਜਨਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਲਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਕਰਵਾਈ। ਸਾਰੇ ਯਗਯ-ਸਾਮਾਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਰੁਣ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਪਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਸਭ ਪਹੁੰਚੇ। ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਮਹਾਨ ਸਪ, ਰਿਸ਼ੀ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪੰਛੀ, ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਚਾਰਣ ਆਏ। ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਾਂਡੁਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗਯ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਕਰishna-ਭਗਤ ਲਈ ਇਹ ਯੋਗ ਹੈ। ਤੇਜਸਵੀ ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗਯ ਪੂਰੇ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਯਜਨਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨੋਯੋਗ ਨਾਲ, ਪੰਡਿਤਾਂ ਤੇ ਸਭ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸੰਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਵਿਦਵਾਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਦਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਇਕਮਤ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਫਿਰ ਸਹਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਆਦਰ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਰishna ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਸਥਾਨ, ਸਮੇਂ, ਧਨ ਆਦਿ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਯਜਨਾ, ਹਵਨ, ਮੰਤ੍ਰ, ਸਾਂਖ੍ਯ ਤੇ ਯੋਗ—ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਰishna ਦੇ ਆਗਮਨ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗਯ ਤੇ ਕਰishna ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਇਹ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।