ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਉਹੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸੀ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ ਲੁੱਟ ਗਈ। ਤੇਰੇ ਰੂਪ, ਤੇਰੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਹੰਕਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਾਜਪਾਟ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਇੱਥੇ ਵੀ ਸੁਖਦਾਈ ਹਨ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਵੀ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ, ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੀਏ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਨੂੰ ਨਮਨ, ਹੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਹੇ ਹਰੀ! ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਭਰੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾਵੋ! ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪੱਕੀ ਭਗਤੀ ਜਨਮ ਲੈ ਲਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮਨੋਂਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਜੋ ਸਹੀ ਨਿਰਣੈ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ। ਵੇਖੋ, ਕਿਵੇਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਹੈਹਯ, ਨਹੁਸ਼, ਵੇਣ, ਰਾਵਣ, ਨਰਕ ਆਦਿਕ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ—ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਸਮਪੱਤੀ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਦ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਿ ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਸਭ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਜਨਮ-ਮੌਤ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਓ।" "ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਅਲਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਵਚਨ ਪੱਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਅੰਤ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।" ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਸਹਦੇਵ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ, ਫੁੱਲਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਇਆ, ਸੁਤੰਤਰਤ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਪਾਨ ਆਦਿਕ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਕੁੰਦ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਜੇ, ਆਪਣੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਨੋ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਕਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਵਾਇਆ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਲੋਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਏ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੋਕ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਭੀਮਸੇਨ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਹਦੇਵ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਖੰਡਵਪ੍ਰਸਥ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜਿੱਤੂ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਕੇ ਆਏ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਬੈਠਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਇੱਥੇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਦਿਕਾ ਆਗਮਨ" ਨਾਮਕ ਤਿਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜਰਾਸੰਧ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਮਹਾਬਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੱਬ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਦੁਲਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਿਆ! ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀਆਂ ਵਿਚ ਆਕੜ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਦਭੁਤ ਰਾਜ ਹੈ।" "ਜੋ ਇੱਕੋ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਘਟਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਅਜੈ, ਹੇ ਮਾਧਵ! ਤੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ 'ਮੇਰਾ ਤੇ ਤੇਰਾ' ਵੰਡ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਭੇਦ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ ਹੋਏ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਯਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਚਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਸ, ਭਰਦਵਾਜ, ਸੁਮੰਤੁ, ਗੌਤਮ, ਅਸੀਤ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚ੍ਯਵਨ, ਕਣਵ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਕਵਸ਼, ਤੇ ਤ੍ਰਿਤਾ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਾਮਦੇਵ, ਸੁਮਤੀ, ਜੈਮਿਨੀ, ਕਰਤੁ, ਪੈਲਾ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗਰਗ ਤੇ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਵੀ ਸਨ। ਅਥਰਵਾ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਧੌਮਯ, ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ, ਆਸੁਰੀ, ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ, ਮਧੁਚੰਦਾ, ਵੀਰਸੇਨਾ ਤੇ ਅਕ੍ਰਤਵ੍ਰਣ ਵੀ ਆਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਿਪ ਆਦਿਕ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਵਿਦੁਰ ਵੀ ਆਏ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ—ਸਾਰੇ, ਜੋ ਯਜਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਆ ਗਏ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਵੀ ਆਈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਲਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਯਜਨ-ਸਥਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਕਰਵਾਈ। ਸਾਰੇ ਯਜਨ-ਸਾਮਾਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਰੁਣ ਲਈ ਬਣੇ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਲੋਕਪਾਲ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਮਹਾਨ ਨਾਗ, ਰਿਸ਼ੀ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪੰਛੀ, ਕਿਨਨਰ ਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਆਏ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਪਾਂਡੂ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਯੋਗ ਹੈ। ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਲਈ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਉਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।