ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਧੁਸੂਦਨ, ਸਾਡੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮਗਧ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਰਾਜ ਖੋ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਨਾਸਵੰਤ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨੇ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਬਿਨਾ ਦਇਆ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਕੇ। ਪਰ, ਉਹ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ, ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਸਾਡਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੀਏ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਰੀ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਗੋਵਿੰਦ, ਜੋ ਸਰਨ ਆਏ ਹੋਏ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਦਇਆਲੂ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਾਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ, ਪੱਕੀ ਭਗਤੀ ਜੱਗੇਗੀ। ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਨਿਰਣੈ ਲਿਆ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਾ; ਵੇਖੋ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇਹਯ, ਨਹੁਸ਼, ਵੇਨ, ਰਾਵਣ, ਨਰਕ ਆਦਿ — ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ — ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ, ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜੁੜੇ ਰੱਖੋ, ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਜਨਮ-ਮੌਤ ਆਉਣ ਤੇ ਭੋਗੋ, ਜੋ ਆਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਫਿਰੋ। ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲਓ, ਪੱਕੀ ਪ੍ਰਤੀਗਿਆ ਨਾਲ, ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੋਗੇ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ। ਸਾਹਦੇਵ ਨੇ ਰਾਜਾ-ਜੋਗ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਗਹਣੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਨਾਨ ਤੇ ਸਿੰਗਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ, ਰਾਜਾ-ਜੋਗ ਵਿਅੰਜਨ ਤੇ ਪਾਨ ਆਦਿ ਦਿੱਤੇ। ਮੁਕੁੰਦ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਜੇ, ਚਮਕਦੇ ਕੰਡੇ ਵਾਲੇ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮਾਨੋ ਬਦਲੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਉੱਤੇ ਵਧੀਆ ਘੋੜੇ ਜੋਤ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਏ ਗਏ ਰਾਜੇ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਕਰਤਬ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੋਕ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕਰਤਬ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਭੀਮਸੇਨ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ, ਸਾਹਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਚਲੇ ਗਏ। ਖੰਡਵਪ੍ਰਸਥ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੇਤੂ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਸਿੰਗ ਫੂਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਵਾਸੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ। ਫਿਰ, ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੀ ਦਇਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਆਗਮਨ”, ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ-ਮੁਸ਼ਕਲ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ! ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਡੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਇਕੋ-ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾ ਵਧਦੀ, ਨਾ ਘਟਦੀ, ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਅਜੈ, ਹੇ ਮਾਧਵ! ਤੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਮੇਰਾ’ ਤੇ ‘ਤੇਰਾ’ ਦਾ ਵੰਡ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵੰਡ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਯਜਨ ਦੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਯੋਗਯ ਪੰਡਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਵਿਅਾਸ, ਭਰਦਵਾਜ, ਸੁਮੰਤੁ, ਗੋਤਮ, ਅਸੀਤ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚਵਨ, ਕਣਵ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਕਵਸ਼, ਤੇ ਤ੍ਰਿਤਾ; ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਾਮਦੇਵ, ਸੁਮਤੀ, ਜੈਮੀਨੀ, ਕਰਤੂ, ਪੈਲਾ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗਰਗ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੰਪਾਯਨ; ਅਥਰਵਾ, ਕਸ਼ਯਪ, ਧੌਮਯ, ਭਾਰਗਵਾਂ ਦੇ ਰਾਮ, ਆਸੁਰੀ, ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ, ਮਧੁਚੱਧਾ, ਵੀਰਸੇਨ, ਤੇ ਅਕ੍ਰਤਵ੍ਰਣ। ਹੋਰ ਵੀ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਿਪ ਤੇ ਹੋਰ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਵਿਦੁਰ, ਜੋ ਬੜਾ ਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ, ਵੈਸ਼, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਸਭ ਯਜਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਵੀ ਆਏ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਹਲ ਵਾਪਰ ਕੇ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਜਨ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਯਜਨ ਲਈ ਦীক্ষਾ ਦਿੱਤੀ।