ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਤਦੋਂ ਕੈਦ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਮਿਟ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਜਰ-ਅਮਰ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਚਾ। ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਖੋ ਜਾਣ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਗਰੂਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਹ ਨਾਸਵੰਤ ਧਨ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਮਿਰਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਭੀ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਅਸੀਂ ਭੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਮਸਤਿ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਨਾਸਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਕੇ। ਪਰ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਤੇਰੀ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਜੋ ਮਿਰਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਦਾ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜਗਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾਂ ਵਿਸ਼ਾਰੀਏ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਰੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਗੋਵਿੰਦਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ, ਸਭ ਦੇ ਆਸਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਜੰਮੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮਨੋਂਕamna ਕੀਤੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਨਿਰਣੇ ਲਿਆ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ; ਵੇਖੋ, ਧਨ ਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮਾਣ ਕਿਵੇਂ ਮਾਨੁਖ ਨੂੰ ਮਸਤ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਹੇਹਯ, ਨਹੁਸ਼, ਵੇਣ, ਰਾਵਣ, ਨਰਕ ਆਦਿਕ—ਜੋ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਨ—ਧਨ-ਮਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਯਜਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਆਸਰੇ ਰੱਖੋ, ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਜੋ ਆਉਣ, ਉਹ ਸਹਿ ਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਸਵੀਕਾਰੋ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲਾਈ ਰੱਖੋ। ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਅਸੰਗ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੋ, ਪ੍ਰਤੀਜਾ ਤੇ ਡਿੱਠੇ ਰਹੋ, ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੋਗੇ।” ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਸਹਦੇਵ ਦੁਆਰਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਨੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਾ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸ-ਵਿਲਾਸ, ਸੁਪਾਰੀ ਆਦਿ ਦਿੱਤੇ। ਮੁਕੁੰਦ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਐਸੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ ਜਿਵੇਂ ਬਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਗ੍ਰਹਿ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ-ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ ਜੋਤਵਾਏ, ਸੋਹਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਏ ਰਾਜੇ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਤ ਗਏ। ਲੋਕ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅਚਰਜ ਕਰਤੱਬ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਹਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਖੰਡਵਪ੍ਰਸਥ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੇਤੂ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮਗਧ ਰਾਜਾ ਹਾਰ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਲਏ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਾਂ ਕਹਿ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਦਿਕਾ ਆਗਮਨ’ ਨਾਮਕ ਤਿਹੱਤਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਵਧ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕੰਮ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਿਆ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਜਦੋਂ ਅਣਪ੍ਰਾਪਤ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮਹਾਨ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ, ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਮਹਿਮਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਘਟਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਅਜੈ, ਹੇ ਮਾਧਵ, ਤੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ‘ਮੇਰਾ-ਤੇਰਾ’ ਦਾ ਭੇਦ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਭੇਦ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।’ ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨ ਲਈ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਸ, ਭਰਦਵਾਜ, ਸੁਮੰਤੁ, ਗੌਤਮ, ਅਸੀਤ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚ੍ਯਵਨ, ਕਣਵ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਕਵਸ਼, ਤ੍ਰਿਤ ਆਦਿਕ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਾਮਦੇਵ, ਸੁਮਤੀ, ਜੈਮਿਨੀ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੈਲ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਗਰਗ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਵੀ ਸੱਦੇ ਗਏ। ਅਥਰਵਾ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਧੌਮ੍ਯ, ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ, ਆਸੁਰੀ, ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ, ਮਧੁਛੰਦ, ਵੀਰਸੇਨ, ਅਕ੍ਰਤਵ੍ਰਣ ਆਦਿਕ ਵੀ ਆਏ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਿਪ ਆਦਿ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਇਆ, ਤੇ ਵਿਦੁਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋਈ।