ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਡਰਪੋਕ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਸ਼ੌਰਤ ਅਣਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਗਿਆ।" ਫਿਰ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਮੇਰੇ ਉਮਰ ਦਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਅਰਜੁਨ ਲੜਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭੀਮ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।" ਇੰਝ ਕਹਿ ਕੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਦਾ ਦਿੱਤੀ, ਆਪ ਵੀ ਇੱਕ ਗਦਾ ਲੈ ਲਈ, ਅਤੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ, ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ। ਦੋਵੇਂ ਗਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਪੂਰੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਨਾਚੀਏ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰ ਲਾ-ਲਾ ਕੇ, ਖੱਬੇ-ਸੱਜੇ ਹਿਲਦੇ-ਡੁਲਦੇ, ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਦਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਟੱਕਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੀਆਂ ਸੋਂਹਾਂ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਗਦਾਵਾਂ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੋਢੇ, ਕਮਰ, ਪੈਰ, ਘੁਟਨੇ, ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੱਜੀਆਂ, ਤੇ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਜਲਦੇ ਹਾਥੀ ਲੜਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਗਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁੱਟਣ ਲੱਗੇ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਚਪੇੜਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਲੜਾਕੂ, ਕੌਸ਼ਲ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ, ਲੜਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਨਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਘੱਟ ਨਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਾ ਆਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਰਾਜਾ, ਦੋਵੇਂ ਲੜਦੇ-ਲੜਦੇ, ਸਤਾਈ (27) ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਵ੍ਰਿਕੋਦਰਾ (ਭੀਮ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਮਾਧਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।" ਹਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ), ਜੋ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸਦੀ ਜਿੰਦ ਜਰਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਸੀ, ਨੇ ਪਾਰਥ (ਭੀਮ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਉਪਾਏ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਾਲੀ ਫਾੜ ਕੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ। ਭੀਮ, ਜੋ ਲੜਾਕੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਂਨ, ਨੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਤੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਲਿਆ। ਭੀਮ ਨੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਵਾਂਗ, ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਡਾਲੀ ਫਾੜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਜਰਾਸੰਧ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ—ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਰ, ਇੱਕ ਉਂਗਲ, ਇੱਕ ਕਮਰ, ਪਿੱਠ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੋਢਾ ਸੀ; ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੱਥ, ਇੱਕ ਅੱਖ, ਇੱਕ ਭੌਂ, ਤੇ ਇੱਕ ਕੰਨ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਰੋਲਾ ਪਾਇਆ; ਉਨਾਂ ਨੇ ਭੀਮ ਨੂੰ, ਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਅਟੱਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਜਰਾਸੰਧ ਵੱਲੋਂ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ, "ਜਰਾਸੰਧ ਦਾ ਵਧ" ਨਾਮਕ, ਭਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਬਹੱਤਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਰਾਸੰਧ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਏ ਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤੇ 16,800 ਰਾਜੇ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ, ਗੰਦਲੇ ਤੇ ਫਟੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਸੂਕ ਗਏ, ਤੇ ਕੈਦ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਸ੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਚਾਰ ਹੱਥ, ਕੰਵਲ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਦਯਾਲੂ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਮਕਰਾਕਾਰ ਕੁੰਡਲ ਚਮਕਦੇ ਵੇਖੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੰਵਲ, ਗਦਾ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚੱਕਰ ਸੀ; ਉਹ ਮਕੁਟ, ਮਾਲਾ, ਕੜੇ, ਕਮਰਬੰਦ, ਤੇ ਬਾਂਹਬੰਦ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਉੱਤਮ ਮਣੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਣਮਾਲਾ ਸੀ; ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਭ ਨਾਲ ਚੱਖ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁੰਘਦੇ, ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੇ ਜਾਪਦੇ; ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਨਿਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਉਨਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਮਿਟ ਗਈ; ਰਾਜੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਟੱਲ, ਜੋ ਸਰਨ ਆਏ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਰਨ ਆਏ ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ! ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਚਕਰ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।" "ਮਧੁਸੂਦਨ! ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਖੋਹ ਜਾਣ ਤੇ ਮਗਧ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹਾਰ ਜਾਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੀ ਸਬ ਕੁਝ ਹੈ।" "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਾਜ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ; ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ, ਉਹ ਨਸ਼ਵਰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਮਿਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਬੁਧਿ-ਹੀਣ ਲੋਕ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਹਿਲਾਂ, ਅਸੀਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਅੰਨੀ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ, ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।" "ਉਹੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਤੇਰੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਸਮੇਂ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਮਾਣ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਮਿਰਾਗ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਸ਼ਟ ਤੇ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਫਲ ਇਸ ਜਨਮ ਤੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹਨ।" "ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਉਪਾਏ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਤੇਰੇ ਕੰਵਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੀ ਜਾਵੇ।" "ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਹਰੀ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਗੋਵਿੰਦ, ਜੋ ਸਰਨ ਆਏ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਨ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਧਾਈ ਹੋਣ ਤੇ, ਦਇਆਲੁ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਲਈ ਅਟੱਲ ਭਕਤੀ ਜਾਗੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਗਵਾਦੀ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ; ਵੇਖੋ, ਧਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਣ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਗਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਹੈਹਯ, ਨਹੁਸ਼, ਵੇਣ, ਰਾਵਣ, ਨਰਕ ਤੇ ਹੋਰ—ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਦ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਏ।" "ਇਹ ਜਾਣਕੇ, ਕਿ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਰੋ।