ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤਿਥੀ ਪਹੁੰਚੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਤਣੇ ਹੋਏ ਧਾਗਿਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਮੇਰੇ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਸਬੰਧੀ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਂਗੂ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਛੱਡਣੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਬਲੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਅੱਜ ਵੀ ਚਹੁੰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਜਾ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਲੈ ਲਈ ਸੀ, ਤੇ ਬਲੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਦਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਥੇ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਰੁਸ਼ਨ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਭੀਮਸੈਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਮੰਗ ਲਵੋ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਯੋਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੁਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਕੁਲ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਆਏ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ।" ਫਿਰ, ਕਰੁਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਭੀਮਸੈਨ ਹੈ, ਇਹਦਾ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ, ਕਰੁਸ਼ਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਮਾ ਤੇ ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਮੂਰਖੋ!" ਉਸ ਨੇ ਕਰੁਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਥੁਰਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾ ਬੈਠਾ। ਇਹ ਅਰਜੁਨ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਪਰ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਭੀਮਸੈਨ ਮੇਰੇ ਜਿੱਤਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਦਾ ਭੀਮਸੈਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਇਕ ਆਪ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਯੁੱਧ ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗੂ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਜਿਹੀ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਰੰਗਮੰਚ ਉੱਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਨਰਤਕ, ਕਦੇ ਖੱਬੇ, ਕਦੇ ਸੱਜੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਗਦਿਆਂ ਦੇ ਵੱਜਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗੂ ਗੂੰਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਡਾਂ ਟਕਰਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਗਦੇ ਕਦੇ ਮੋਢਿਆਂ, ਕਦੇ ਕੁੱਲ੍ਹਿਆਂ, ਪੈਰਾਂ, ਗੋਡਿਆਂ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੱਜੇ, ਤੇ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦੇ ਹਾਥੀ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੋੜ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਜਦੋਂ ਗਦੇ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਲੋਹੇ ਵਰਗੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੀ ਟਕਰ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗੂ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ, ਦੱਖਲ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ, ਲੜਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਥੱਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਤਾਈ ਦਿਨ ਤੱਕ ਚੱਲੀ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਭੀਮਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਕਰੁਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਾਧਵ! ਮੈਂ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।" ਕਰੁਸ਼ਨ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜਰਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਾਰਥ (ਭੀਮ) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰਣ ਦਾ ਉਪਾਏ ਸੋਚਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁਕਤੀ ਆਈ, ਤਾਂ ਕਰੁਸ਼ਨ ਨੇ ਇਕ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਭੀਮ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਭੀਮ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਇਕ ਪੈਰ ਉਸ ਦੀ ਲੱਤ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਜਰਾਸੰਧ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ—ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਕ ਲੱਤ, ਜੰਘ, ਨਸ, ਕੁੱਲ੍ਹਾ, ਪਿੱਠ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਮੋਢਾ ਸੀ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਬਾਂਹ, ਅੱਖ, ਭੌਂ ਅਤੇ ਕੰਨ। ਜਦੋਂ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਹੱਲਾ ਹੋਇਆ; ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੀਮ, ਕਰੁਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਵਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਜੋ ਜਰਾਸੰਧ ਵਲੋਂ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ "ਜਰਾਸੰਧ ਵਧ" ਨਾਮਕ ਬਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਠ ਸੌ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਗੰਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਮਲਿਨ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ, ਉਥੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਕਲੇਸ਼, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਸ਼ਾਮ-ਰੰਗੀ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਕਰੁਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਰੁਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਲਾਲ-ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ, ਮਕਰਾਕਾਰ ਕੁੰਡਲ, ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਮੋਹਕ ਮਕੁਟ, ਗਲ ਵਿਚ ਮਾਲਾ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਕੜੇ, ਕਮਰ-ਪਟਾ ਅਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਚੋਟੀ ਦੀ ਮਣੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਣਮਾਲਾ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਰੁਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਭ ਨਾਲ ਸੁਆਦ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁੰਘਦੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਝੱਫੀ ਪਾਉਂਦੇ ਜਾਪਦੇ, ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਕਰੁਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਜੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ: "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਦੁੱਖ ਹਰਣ ਵਾਲੇ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਹਾਂ, ਹੇ ਕਰੁਸ਼ਨ! ਸਾਨੂੰ ਰੱਖ ਲੈ, ਜੋ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ! ਮਗਧਪਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਕਾਰਣ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਮੱਤਾ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਕਦੇ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ; ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਅਸਥਿਰ ਧਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਮ੍ਰਿਗ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਵਿਵੇਕੀਆਂ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨੇ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਅਸੀਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹੇ।