ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਪਏ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਸ਼ਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਨਕੁਲ ਨੂੰ ਪੱਛਮ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਮਤਸਯ, ਕੇਕਯ ਅਤੇ ਮਦਰ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਾਰੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਲੈ ਆਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਯਜਨ ਕਰ ਸਕੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜਰਾਸੰਧ ਅਜੇ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਹੀ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦਧਵ ਨੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਭੀਮਸੇਨ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਗਿਰਿਵਰਜਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਥੇ ਬ੍ਰਹਦਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਰਾਸੰਧ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਂਗ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਇਹ ਲੋਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮਹਿਮਾਨ ਆਏ ਹਨ—ਐਸੇ ਯਾਤਰੀ ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਖ਼ਸ਼।” ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧੀਰਜਵਾਨ ਲਈ ਕੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੈ? ਅਧਰਮੀ ਲਈ ਕੀ ਅਣੁਚਿਤ ਹੈ? ਦਾਨੀ ਲਈ ਕੀ ਨਾ ਦੇਣ ਜੋਗ ਹੈ? ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੌਣ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਨਾਸਵੰਤ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਮਰ ਯਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਮਾਂਦਾ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਰੱਸ ਜੋਗ ਹੈ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਰੰਤਿਦੇਵ, ਸ਼ਿਬੀ, ਬਲੀ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਕਬੂਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਨੇ ਨਾਸਵੰਤ ਦੇ ਕੇ ਸਦਾ ਲਈ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਤਣੇ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, “ਇਹ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ; ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਛੱਡਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਬਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਲਿਆ, ਅੱਜ ਵੀ ਚਹੁੰਦੇਸ਼ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ ਆ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਲੈ ਲਈ, ਉਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਿਆ ਤੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।” ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੀ ਕੀ, ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਹੀ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ? ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਇਥੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਉੱਚ ਮਨ ਨਾਲ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਚਾਹੋ, ਮੰਗ ਲਵੋ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਵੀ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁਧ ਢੁਕਵਾਂ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਯੁਧ ਦਿਓ। ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਕੁਲ ਨਾਲ ਯੁਧ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।” ਉਸ ਨੇ ਪਰਚਿਆ, “ਇਹ ਭੀਮਸੇਨ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ; ਇਹਦਾ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਉਹਨਾ ਦਾ ਮਾਮਾ ਤੇ ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ ਜਾਣ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, “ਤਾਂ ਫਿਰ, ਮੂਰਖੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁਧ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੀ ਵੀਰਤਾ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਥੁਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ। ਇਹ (ਅਰਜੁਨ) ਉਮਰ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਤਾਕਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ; ਅਰਜੁਨ ਯੁਧ ਜੋਗ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭੀਮ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਦਾ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਆਪ ਲਈ ਲਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਯੋਧੇ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ, ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆ ਮਿਲੇ। ਯੁਧ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵਿਚ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਗਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਣ, ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਭਟਕਣ, ਨਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੰਗ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਦਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਟੱਕਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ, ਗਦਾਵਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ, ਕਮਰ, ਪੈਰਾਂ, ਘੁੱਟਿਆਂ, ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੱਜਦੀਆਂ ਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਅੱਗ ਲੱਗੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਦਰੱਖਤ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਗਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜਦੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਲੋਹੇ ਵਰਗੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਟਕਰ, ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ। ਦੋਵੇਂ ਯੋਧੇ ਦੱਖਲ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਘੱਟ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਲੜਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਸਤਾਈ (27) ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਥੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮਾਧਵ, ਮੈਂ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਥ (ਭੀਮ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਪਾਏ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸੋਚ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ ਚੀਰ ਕੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਹਾ-ਯੋਧਾ ਭੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਫੜਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ। ਇੱਕ ਪੈਰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਟਾਹਣੀ ਚੀਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਿਆ—ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਪੈਰ, ਜੰਘਾ, ਅੰਡਕੋਸ਼, ਕਮਰ, ਪਿੱਠ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੋਢਾ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਬਾਂਹ, ਅੱਖ, ਭੌਂ ਤੇ ਕੰਨ। ਜਦ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋਇਆ, ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਮਚਿਆ; ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੀਮ ਨੂੰ, ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਅਜੇਯ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਜਰਾਸੰਧ ਵੱਲੋਂ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਰਧ ਵਿਚ “ਜਰਾਸੰਧ ਵਧ” ਵਾਲਾ ਬਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਛੇਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਠ ਸੌ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਾਰੇ ਤੇ ਕੈਦ ਹੋਏ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਮੈਲੇ ਤੇ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਚਿਹਰੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਕੈਦ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਭਗਵਾਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ।