ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ—ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਿਆ ਸੀ—ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ੍ਰੰਜਯਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਕੁਲ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਤੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਤਸਿਆਂ, ਕੇਕੈਯਾਂ ਤੇ ਮਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜਰਾਸੰਧ ਅਜੇ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਤਦ ਹਰੀ ਨੇ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦਧਵ ਨੇ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭੀਮਸੇਨ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਦ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ—ਗਿਰਿਵਰਜਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਦਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਿੰਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਂਗ ਭੇਸ ਪਾ ਕੇ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਲੱਗੇ। "ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜਾਣੋ ਕਿ ਅੱਜ ਮਹਿਮਾਨ ਆਏ ਹਨ—ਅਜਨਬੀ ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ!" "ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ਲਈ ਕੀ ਅਸਹਿਣਯ ਹੈ? ਅਧਰਮੀ ਲਈ ਕੀ ਅਯੋਗ ਹੈ? ਦਾਨੀ ਲਈ ਕੀ ਨਾ-ਦੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ? ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੌਣ?" "ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਨਸਫ਼ੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ, ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਧਰਮਸ਼ੀਲਾਂ ਵਿਚ ਅਮਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਕਮਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦਇਆਯੋਗ ਹੈ।" "ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ, ਰੰਤਿਦੇਵ, ਸ਼ਿਬੀ, ਬਲੀ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਕਬੂਤਰ—ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਫਾਨੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਅਮਰਤਾ ਪਾਈ।" ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਰੂਪ ਤੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਦ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ, ਜੋ ਦੇਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਦਾਨ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਲੈ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀ ਰਹੀ।" "ਇੰਦਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਲੈ ਲਈ, ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੇ ਗਿਆ।" "ਕਸ਼ਤਰੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੀ ਕੰਮ ਦਾ, ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਇਹ ਸਰੀਰ ਇਥੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਚੁਣੋ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਯੋਗ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦਿਓ। ਅਸੀਂ ਰਾਜਕੁਲ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਭੀਮਸੇਨ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ; ਇਸ ਦਾ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਹੈ। ਮੈਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਮਾ ਤੇ ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹਾਂ।" ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉੱਚੀ ਹਾਸੀ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, "ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਮੂਰਖੋ!" "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਾਇਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਅਣਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਥੁਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।" "ਇਹ ਮੇਰੇ ਉਮਰ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ; ਅਰਜੁਨ ਯੁੱਧ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭੀਮ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਗਦਾ ਦਿੱਤੀ, ਖੁਦ ਇੱਕ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਜੋ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆਮਨੇ-ਸਾਮਨੇ ਹੋਏ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਟਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਨਾਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਖੱਬੇ-ਸੱਜੇ ਘੁੰਮਦਿਆਂ, ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਗਦਿਆਂ ਦੀ ਟਕਰ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੂੰਡਾਂ ਦੀ ਟਕਰ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ, ਗਦਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੋਢੇ, ਕਮਰ, ਪੈਰ, ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਵੱਜ ਕੇ, ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ; ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਧੁਪਦੇ ਹਾਥੀ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਨੂੰ ਟੋੜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਨੋਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਵੱਜਦੇ, ਫਿਰ ਆਇਰਨ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ; ਹੱਥ ਦੀ ਤਲੀਆਂ ਦੀ ਟਕਰ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਜੰਗੀ ਸ਼ੋਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ। ਦੋਨੋਂ, ਕਲਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦੇ, ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਕੋਈ ਘਟਾਅ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ, ਤੇ ਸਤਾਈ ਦਿਨ ਉਥੇ ਬੀਤ ਗਏ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਵ੍ਰਿਕੋਦਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਾਧਵ, ਮੈਂ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਜਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸੀ, ਨੇ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਉਪਾਅ ਸੋਚ ਕੇ, ਭੀਮ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਦਿੱਤਾ—ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਫਾੜ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਣ ਲਈ। ਇਸ ਇਸ਼ਾਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਭੀਮ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ। ਇੱਕ ਪੈਰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਿਰ ਤੋਂ, ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਫਾੜਦੇ, ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ—ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ: ਇੱਕ ਪੈਰ, ਥਾਈ, ਵੱਡਾ, ਕਮਰ, ਪਿੱਠ, ਛਾਤੀ, ਮੋਢਾ; ਦੂਜਾ: ਇੱਕ ਹੱਥ, ਅੱਖ, ਭੌ, ਕੰਨ। ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਵੱਡਾ ਰੋਲਾ ਪਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭੀਮ ਨੂੰ, ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਟੱਲਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਾਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਕੈਦ ਕਰ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, "ਜਰਾਸੰਧ ਦਾ ਵਧ" ਨਾਮਕ ਬਹਤਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ, ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: "ਸੋਲ੍ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਠ ਸੌ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਾਰੇ ਤੇ ਕੈਦ ਹੋ ਕੇ, ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਬੰਦ ਸਨ, ਗੰਦਲੇ ਤੇ ਮੈਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਬਾਹਰ ਆਏ।