ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿਖੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਸਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ 'ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ, ਸਤਿਆ, ਭਦਰਾ ਅਤੇ ਜਾਮਬਵਤੀ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲਿੰਦੀ, ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ, ਸ਼ੈਬਿਆ, ਨਾਗਨਜਿਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਆਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਗਹਣਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਸਹਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਆਤਮਿਕਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਨਦਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਵੀਕਰਨ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਖਾਂਡਵ ਵਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਫਾਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨ सभा ਬਣਾਈ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਹ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਫਾਲਗੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ 'ਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ, ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਇਕਹੱਤਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਜਾਣਾ", ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਕ ਵਾਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਰਾਜਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਧੂਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ, ਵੈਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ, ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਡਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ 'ਚ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਗੋਵਿੰਦਾ! ਮੈਂ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦੁਆਰਾ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਯਜਨ ਸਾਡੀ ਵਾਸਤੇ ਕਰਵਾਓ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਚਲਦੇ, ਤੇਰੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ, ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਨਾਭੀ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਉਹ ਵਰ ਮੰਗਣ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਗਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖੇ। ਜੋ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਕਰਦੇ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਕੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਦੀ ਸਚੀ ਪਦਵੀ ਦਰਸਾ। ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਸਵੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਮਧੇਨੂ ਵਾਂਗ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਸੇਵਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਤੇਰਾ ਸੰਕਲਪ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸ਼ੁਭ ਕੀਰਤੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਸਾਧੂ, ਪਿਤਰ, ਦੇਵ, ਮਿਤਰ—ਅਸੀਂ ਵੀ—ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੂੰ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਯਜਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰ, ਅਤੇ ਮਹਾ-ਯਜਨ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਕੀਰਤੀ, ਧਨ, ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖਿੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਸਾਹਦੇਵ ਨੂੰ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਨਾਲ ਦੱਖਣ, ਨਕੁਲ ਨੂੰ ਪੱਛਮ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ, ਭੀਮ ਨੂੰ ਪੂਰਬ, ਮਤਸਿਆ, ਕੇਕਯਾ ਅਤੇ ਮਦਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ। ਇਹ ਯੋਧੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਲਈ ਅਤਿ ਧਨ ਲਿਆਏ, ਜੋ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜਰਾਸੰਧ ਅਜੇ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ। ਤਦ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਧਵ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਭੀਮਸੇਨ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਗਿਰਿਵਰਜਾ (ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ) ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਦਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਰਾਜ-ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਹਿਮਾਨ ਆਏ ਹਨ—ਅਜਾਨੇ, ਦੂਰੋਂ ਆਏ। ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਸਾਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਓ।' 'ਧੀਰਜ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੀ ਅਸਹਣਯ ਹੈ? ਅਧਰਮੀਆਂ ਲਈ ਕੀ ਅਯੋਗ ਹੈ? ਦਾਨੀਆਂ ਲਈ ਕੀ ਨਾ-ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਵੇਖਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੌਣ?' 'ਜੇ ਕੋਈ, ਆਪਣੇ ਨਾਸਵੰਤ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਯੋਗਯ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸਤਜਨਾਂ ਵਿਚ ਸਦੀਵੀ ਕੀਰਤੀ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਇਆਯੋਗ ਹੈ।' 'ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ, ਰੰਤਿਦੇਵ, ਸ਼ਿਬੀ, ਬਲੀ, ਵਣਜੀ, ਕਬੂਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਨੇ ਨਾਸਵੰਤ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।' ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਰੂਪ, ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼ੀ ਮਹਿਮਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: 'ਇਹ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਏ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ, ਜੋ ਦੇਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਦਾਨ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।' 'ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਲੀ ਦੀ ਕੀਰਤੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਧਨ ਲੈ ਲਈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕੀਰਤੀ ਰਹੀ।' 'ਇੰਦਰ ਦੀ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ ਆ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਲੈ ਲਿਆ, ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।' 'ਇਕ ਖਸ਼ਤਰੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਇੱਥੇ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਕੀਰਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।' ਇਸ ਉੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ! ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਚੁਣੋ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।' ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਯੋਗ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦਿਓ। ਅਸੀਂ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਆਏ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।' 'ਇਹ ਭੀਮਸੇਨ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ; ਇਸ ਦਾ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਹੈ। ਮੈਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਮਾ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹਾਂ।' ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: 'ਤਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਮੂਰਖੋ।' 'ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੀ ਸ਼ੂਰਤਾ ਅਣਪੱਕੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਥੁਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾ ਲੁਕਿਆ।' 'ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਉਮਰ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ; ਅਰਜੁਨ ਯੁੱਧ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭੀਮ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਗਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਖੁਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਨ, ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਮਿਲੇ; ਜੰਗੀ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ, ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ।