ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਤਿਜੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਚੌਕੀ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ, ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲਿਆਇਆ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ, ਮਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਉਥੇ ਹੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤੇ। ਸਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ, ਸਤਿਆ, ਭਦਰਾ ਅਤੇ ਜਾਮਵਤੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਾਲਿੰਦੀ, ਮਿਤਰਾਵਿੰਦਾ, ਸ਼ੈਬਿਆ, ਨਾਗਨਜਿਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੇਕ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਫੁੱਲਮਾਲਾ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ, ਸਹਾਇਕਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਿਹਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ ਨਿਭਾਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਖਾਂਡਵ ਵਨ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਕੇ, ਫਾਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਅਲੌਕਿਕ ਸਭਾ ਬਣਾਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਉਥੇ ਰਿਹਾ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਤੇ ਫਾਲਗੁਨ ਨਾਲ ਰਥ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਯਾਤਰਾ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਵੱਡੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਡੀ ਵਿਆਵਸਥਾ ਕਰ।" "ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਂਦੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਉਹ ਕੁਝ ਵਰ ਮੰਗਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਮੰਗਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖ ਸਕੇ। ਜੋ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਕੁਰੁ ਤੇ ਸ੍ਰਿਞਜਯਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸਥਿਤੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਦਿਖਾ।" "ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ।" ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੇਰਾ ਨਿਰਣਾ ਬਹੁਤ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ਨਾਮਤਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਸਾਧੂ, ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤਾ, ਮਿੱਤਰ, ਸਾਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ, ਯੱਗ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਤੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਕਰ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਲੋਕ-ਪਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ, ਪ੍ਰਤਾਪ, ਧਨ, ਜਾਂ ਵੈਭਵ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ—ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤਾਂ ਰਹਿਣ ਹੀ ਦੇ।" ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖਿੜ ਉਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਚਾਰੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਞਜਯਾਂ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣ, ਨਕੁਲ ਨੂੰ ਪੱਛਮ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ, ਤੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਮਤ्सਯ, ਕੇਕਯ, ਮਦ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ, ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਧਨ ਲਿਆ ਕੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਲਿਆਏ, ਜੋ ਯੱਗ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਰਾਸੰਧ ਅਜੇ ਵੀ ਅਜਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਤਦ ਹਰੀ ਨੇ, ਉਹੀ ਉਪਾਏ ਦੱਸਿਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਵੀ ਸੁਝਾਇਆ ਸੀ। ਭੀਮਸੇਨ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਰਿਵ੍ਰਜਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਰਾਸੰਧ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਹ ਘਰ ਆਏ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਂਗ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਾਅ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਦੂਰੋਂ ਮਿਹਮਾਨ ਆਏ ਹਨ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇ।" "ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕੀ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ? ਅਧਰਮੀ ਲਈ ਕੀ ਅਨੁਚਿਤ ਹੈ? ਦਾਨੀ ਲਈ ਕੀ ਦੇਣਯੋਗ ਨਹੀਂ? ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ।" "ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਥਿਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਯੋਗਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨੇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ਨਾਮਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਰੰਤਿਦੇਵ, ਸ਼ਿਬੀ, ਬਲੀ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਕਬੂਤਰ—ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਸਥਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਰੂਪ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਹੀ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। "ਇਹ ਮੇਰੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲੈਂਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਲੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ਨਾਮਤੀ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਰਹਿ ਗਈ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਲਈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਲੈ ਲਈ, ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੇ ਬੈਠਾ।" "ਕਸ਼ਤਰੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ, ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ਨਾਮਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਚ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ! ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਮੰਗ ਲਵੋ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਉਚਿਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੁੰਦ ਯੁੱਧ ਦਿਓ। ਅਸੀਂ ਰਾਜਕੁਲ ਨਾਲ ਮਾਤਰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਭੀਮਸੇਨ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹਦਾ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਮਾ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਣ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੂਰਖੋ!" "ਪਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਕਾਇਰ, ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਅਣਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਥੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਬੈਠਿਆ ਸੀ।