ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਹਰ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹਰੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖੁਦ ਤਵਸ਼ਟਾ (ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ) ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਜੋ ਸੌਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਇਹ ਮਹਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਦੀ ਸੀ। ਮਹਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਅਣਮੁੱਲੀ ਸੀ—ਮੂੰਗਿਆਂ ਦੇ ਸਤੰਭ, ਨੀਲੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਰਸ਼ਾਂ, ਨੀਲਮ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਅਨੋਖੀ ਚਮਕ ਸੀ। ਤਵਸ਼ਟਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਬੈਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੋਫੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਦੰਦ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਰਦ ਸੁੰਦਰ ਕਪੜੇ, ਪਟਕਿਆਂ, ਪੱਗਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨ-ਜੜੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛੱਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੋਰ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਧੂਪ ਅਤੇ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਜਦੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੋ ਰੂਪ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ, ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀ ਹਥੀ ਵਾਲੀ ਚਾਮਰਾ ਨਾਲ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪੰਖਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਚੌਕੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਮੋੜੀ ਹੋਈ ਤਾਜਧਾਰੀ ਮੱਥਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਏ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਿਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ 'ਬ੍ਰਾਹਮਣਯਦੇਵ' ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਨਰਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਬੋਲ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ—"ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?" ਤਦ ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਇਹ ਤਾ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਦੁਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਜਮ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਵਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ। ਮਿਹਰ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਬਣੀ ਰਹੇ।" ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਇਕ ਹੋਰ ਦਿਨ ਨਾਰਦ ਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾ ਕਿ ਉਹ ਯੋਗਮਾਇਆ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਸਮਝ ਸਕਣ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਅਤੇ ਉਦ੍ਧਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੌਪੜੀ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਉਣ ਤੇ, ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਉੱਠਣਾ, ਬੈਠਕ ਦੇਣਾ ਆਦਿ। ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ, ਅਜਿਹੇ ਜਿਹਾ ਪੁੱਛਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣ, "ਕਦੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਅਸੀਂ ਅਧੂਰੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਪੂਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?" ਫਿਰ ਵੀ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।" ਪਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਉੱਠ ਗਏ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ, ਉਹ ਹਵਨ ਕਰਦੇ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪ ਖਾਂਦੇ। ਕਿਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਵੇਦ ਪਾਠ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਲੈ ਕੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦੇ। ਕਿਤੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ; ਕਿਤੇ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ, ਭੱਟਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਰਹੇ। ਕਿਤੇ ਉਧਵ ਆਦਿਕ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ। ਕਿਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਗਾਵਾਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਦੇ। ਕਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ, ਕਦੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਜਾਂ ਕਾਮ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ। ਕਿਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਜੀ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਦੇ, ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ; ਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ। ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ-ਧੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਵਾਉਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਦਾਈ ਅਤੇ ਉਪਨਯਨ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਯੋਗੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੌਤਕ ਉੱਤੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ। ਕਿਤੇ ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀਆਂ ਯਾਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ; ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ, ਖੂਹ, ਬਾਗਾਂ, ਆਸ਼ਰਮ ਆਦਿ ਬਣਾਕੇ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ। ਕਿਤੇ ਸਿੰਧੂ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸੁਰਮੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ। ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਘੁੰਮਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਯੋਗਮਾਇਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲੀਲਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਯੋਗਮਾਇਆ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਇਲੁਜ਼ਨ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗੀਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਚਰਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਜੱਸ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਫਿਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਤੇ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਹਰੇਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਦੇਖਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਅਸੀਮ ਯੋਗਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਮਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਵਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਜੋ ਧਨ, ਕਾਮ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾਉਂਦੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਰਤਦੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ 16,000 ਪਤਨੀਵਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਜਜਾਵਾਨ, ਮਿੱਤਰ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ। ਹਰੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਜਿਹੜੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜੇਹੜੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਗਾਉਂਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮੋਖ ਮਾਰਗ ਤੇ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦਾ ਉਨਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ', ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ, ਪਰਮ ਹੰਸ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਇੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।