ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਅੱਜ ਵੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦਰਸਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਦੀ ਅਠਠਵੀਂ ਅਧਿਆਇ 'ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਜਿੱਤ' ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਚਲਾਈ: ਜਦ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਨਰਕਾਸੁਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਇੱਕ ਹੀ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, 8200 ਵਧੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਵਾਰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਗਾਂ, ਉਪਵਨ, ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲਕੜੀਆਂ, ਨੀਲ ਕਮਲ, ਜਲ-ਕਮਲ, ਦਿਨ-ਕਮਲ, ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਝੀਲਾਂ, ਉੱਚੀ ਘਾਹ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਨੌ ਲੱਖ ਰੂਬੀ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਪਨਨਾ ਵਰਗੇ ਮਹਿਲ ਸਨ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੜਕਾਂ, ਚੌਕ, ਮਾਰਕੀਟ, ਹਾਲ ਅਤੇ ਸਭਾ-ਕਕਸ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਸਨ; ਇਲਾਹੀ ਮੰਦਰ, ਘਰ-ਘਰ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਬੈਨਰ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ, ਹਰ ਘਰਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਹਰਿ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਰਚੇ ਹੋਣ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਸੋਹਣੇ ਸਜੇ ਹੋਏ 16000 ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜੋ ਸ਼ੌਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਲਾਲ ਮੋਤੀ ਦੇ ਪੀਲਰ, ਨੀਲੇ ਰਤਨ ਦੀਆਂ ਫਰਸ਼ਾਂ, ਨੀਲੇ ਰਤਨ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਅਤੇ ਜਗਮਗਾਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਟਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਬਣੀ ਛਤ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਦੰਦ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਤੇ ਸੋਫੇ। ਦਾਸੀਆਂ ਸੋਹਣੇ ਵਸਤਰ, ਪਰ ਗਲ ਵਿਚ ਹਾਰ ਨਹੀਂ; ਪੁਰਸ਼ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ, ਪਟਕਾ, ਪੱਗ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਨ-ਬਾਲੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਮਹਲ ਵਿਚ ਰਤਨ ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਲਕਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਨੱਚ ਰਹੇ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਭੋਗ ਲਗੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ। ਇਥੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾਸੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਯੁਵਾ ਅਤੇ ਵਸਤਰ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਾਲੀ ਚਮਰਾ ਨਾਲ ਪੰਖਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੰਡਿਤ ਸਿਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮ-ਗੁਰੂ ਤੇ ਧਰਮ-ਪਤੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ 'ਬ੍ਰਹਮਣਯਦੇਵ' ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਨਾਰਾਯਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਨਰਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਹਾਰਾਜ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀਏ?" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵੱਲ ਸਯੰਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਵਤਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।" "ਤੇਰੇ ਉਹ ਪੈਰ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਖਾਈ ਵਿਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਸਿਮਰਨ ਜਾਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਹੋਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਘਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਯੋਗੀ-ਪਤੀ ਦੀ ਯੋਗ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਇਥੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਅ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਦਧਵ ਜੀ ਨਾਲ ਚੌਪੜੀ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਾ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਉਠ ਕੇ, ਸੀਟ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਅਣਜਾਣ ਬਣ ਕੇ, ਪੁੱਛਿਆ: "ਕਦ ਆਏ, ਮਹਾਰਾਜ? ਅਸੀਂ ਅਧੂਰੇ, ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੇ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀਏ?" "ਫਿਰ ਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।" ਪਰ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਹੋਰ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਵੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ; ਹੋਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਨਾਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਿਤੇ, ਉਹ ਯਜਨ-ਅਗਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾ ਰਹੇ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰ ਰਹੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਰਹੇ, ਤੇ ਕਿਤੇ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾ ਰਹੇ। ਕਿਤੇ, ਉਹ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਵੈਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਬੋਲ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ; ਕਿਤੇ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ। ਕਿਤੇ, ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀ, ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ, ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ; ਕਿਤੇ, ਸੋਫੇ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ, ਭਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਰਹੇ। ਕਿਤੇ, ਉਦਧਵ ਆਦਿ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ; ਕਿਤੇ, ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜਲ-ਕ੍ਰੀਡਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਕਿਤੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਗਾਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ; ਹੋਰ ਜਗਾ, ਸ਼ੁਭ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਦੇ। ਕਦੇ, ਘਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ; ਕਦੇ, ਧਰਮ, ਧਨ, ਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ। ਕਿਤੇ, ਇਕੱਲੇ ਬੈਠੇ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ; ਹੋਰ ਜਗਾ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਭੋਗ ਤੇ ਭੋਗ ਦਿੰਦੇ। ਕਿਤੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਦੇ, ਹੋਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ; ਕਿਤੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਜਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ। ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਵਾਉਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਧਨ ਦਿੰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰਸਮਾਂ—ਵਿਦਾ, ਉਪਨਯਨ ਆਦਿ—ਮਨਾਉਂਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਯੋਗ-ਪਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ। ਕਿਤੇ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯਜਨ ਨਾਲ ਕਰਦੇ; ਹੋਰ ਜਗਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਕੂਏਂ, ਬਾਗ, ਆਸ਼ਰਮ ਆਦਿ ਬਣਾਉਂਦੇ। ਕਿਤੇ, ਸਿੰਧੂ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਯਦਵਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਯਜਨ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਮਾਰਦੇ। ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜਗਾ, ਯੋਗ-ਪਤੀ ਵਜੋਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਯੋਗ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਮਾਇਆਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ; ਉਹ ਯੋਗ-ਪਤੀ ਤੋਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ, ਯੋਗ-ਮਾਇਆ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਰਹਿਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵਿਖੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹੇ।