ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ—ਜੋ ਹਲਾਯੁਧ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨੇ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਥ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਲਾ-ਰਹਿਤ ਦਾਸੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸੀ, ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤ੍ਰਾਹੂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਹਲਾਯੁਧ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਦਿਲੋਂ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਵੀ, ਰਾਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਚਿਨ੍ਹ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉੱਤਰਾ ਖੰਡ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਅਠਠਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, "ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਨੂੰ ਘਸੀਟਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਜਿੱਤ", ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਨਾਰਕਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਇਕ ਹੀ ਦੇਹ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਇਕ ਸਮੇਂ ਤੇ 8,200 ਸਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਹਿਆ। ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਸ਼ਹਿਰ। ਜੀਲਾਂ ਨੀਲ ਕਮਲ, ਜਲ-ਕੁੰਭੀਆਂ, ਦਿਨ-ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਲੰਬੇ ਘਣੇ ਨਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨੌ ਲੱਖ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਮਹਲ, ਜਿਹੜੇ ਵੱਡੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿੱਖਦੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਸੜਕਾਂ, ਗਲੀਆਂ, ਚੌਕ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਸਭ ਵਿਲੱਖਣ; ਸੁੰਦਰ ਹਾਲ ਅਤੇ ਸਭਾ ਘਰ, ਦੇਵ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ; ਰਸਤੇ, ਆੰਗਣ, ਗਲੀਆਂ, ਥੜੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਝੰਡੇ-ਪਤਾਕਾ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ। ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ, ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਿ ਦੀ ਕਲਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਟਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ 16,000 ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵेश ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸ਼ੌਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਮੂंगा ਦੇ ਖੰਭਿਆਂ, ਲਾਜਵਰਤ ਦੇ ਫਰਸ਼, ਨੀਲਮ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਤੇ ਉਜਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਟਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਬਣਾਏ ਛੱਤਾਂ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬੈਠਕਾਂ-ਸੋਫੇ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਦੰਦ-ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਦਾਸੀਆਂ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀਆਂ, ਪਰ ਮਾਲਾ-ਰਹਿਤ, ਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਸੁੰਦਰ ਪਹਿਨਾਵੇ, ਕਮਰਬੰਦ, ਪੱਗ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਕੁੰਨਿਆਂ ਨਾਲ, ਮਹਲ ਨੂੰ ਸਜਾ ਰਹੇ। ਜ਼ਰ-ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀਪਕਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੀ; ਬਾਲਕਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਨੱਚ ਰਹੇ, ਧੂਪ ਤੇ ਆਹੂਤੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਗੂੜ੍ਹ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾ ਰਹੇ। ਇਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾਸੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਗੁਣ, ਸੋਭਾ, ਉਮਰ ਤੇ ਪਹਿਨਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ, ਦੇ ਵਿਚ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਚਮਰੇ ਨਾਲ ਪੰਖਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਖਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਤਖਤ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉਠੇ, ਮੁਕੁਤ ਵਾਲਾ ਸਿਰ ਨਾਰਦ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਨਿਵਾਇਆ, ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ "ਬ੍ਰਹਮਣਯਦੇਵ" ਵਜੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਰਤ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੇਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਰਾਯਣ, ਜੋ ਨਰਾ ਦੇ ਮਿਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਇਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਮਿੱਠੇ, ਨਿਯਮਿਤ ਬੋਲ ਨਾਲ ਪੂਛਿਆ: "ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀਏ?" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਜੋ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਲਈ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਲਈ ਸੰਯਮ, ਇਹ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਤੰਤਰਤ ਅਵਤਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।" "ਤੁਾਡੇ ਪੈਰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਮਰਨ ਜਾਗੇ।" ਫਿਰ, ਇਕ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਘਰ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ योग-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਉਥੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਦਧਵ ਨਾਲ, ਜੂਆ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ; ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਠ ਕੇ, ਸੀਟ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਛਿਆ: "ਕਦ ਆਏ, ਮਹਾਰਾਜ? ਅਸੀਂ, ਜੋ ਅਧੂਰੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦੇ?" "ਫਿਰ ਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।" ਪਰ ਨਾਰਦ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਹੋਰ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ; ਹੋਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ, ਉਹ ਹਵਨ ਕਰਦੇ, ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਯਜਨਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਕਿਤੇ, ਉਹ ਅਪਨੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਖਾ ਰਹੇ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਬੋਲ ਸੰਯਮਿਤ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਨਾਲ, ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦੇ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਤਖਤ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋ ਰਹੀ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਉਦਧਵ ਆਦਿ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ। ਕਿਤੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਗਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਰਹੇ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਦੇ। ਕਦੇ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਧਰਮ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ, ਅਰਥ-ਕਾਮ ਦੇ ਕਾਰਜ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਇਕੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ-ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਰਸ-ਦਾਨ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਕੇਸ਼ਵ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਧੀ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਯੁੱਧ; ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ। ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੁਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਹ-ਰਚਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਤੇ ਉਚਿਤ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਾ ਤੇ ਉਪਨਯਨ, ਮਨਾਉਂਦੇ; ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਯੋਗ-ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯਜਨਿਆਂ ਨਾਲ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀਤਾ, ਕੂਆਂ, ਬਾਗਾਂ, ਮਠਾਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਸਿੰਧੂ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਯਜਨ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਮਾਰਦੇ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ, ਅਨੇਕ ਘਰ, ਅਨੇਕ ਕਾਰਜ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਦੇਖੇ—ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਯੋਗ-ਮਾਇਆ ਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ।