ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸਤ-ਦਿਨੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਇंधਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ — ਚਾਹੇ ਮਨ, ਬੋਲ ਜਾਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਮਿੱਟੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀ, ਹਲਕੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਾਰੀ — ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਨਮ — ਜੇਕਰ ਉਹ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ — ਫਲ-ਰਹਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ, ਮੋਟਾ-ਤਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇਕਰ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ? ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਥੰਮ, ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢਕਿਆ, ਗੰਦੇ ਵਾਸ਼ਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਿਸਾਬ ਤੇ ਮਲ ਦਾ ਪাত্র ਹੈ। ਬੁਢਾਪਾ, ਦੁਖ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਰੋਗਾਂ, ਦੁਖਾਂ, ਭਰਨਾ ਔਖਾ, ਝਲਣਾ ਔਖਾ, ਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਖਾਮੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ — ਇਹ ਸਰੀਰ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੜੇ, ਮਲ ਅਤੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਥਿਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਸਥਿਰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ। ਸਵੇਰੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਸ਼ਾਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਐਸੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਸਰੀਰ, ਕਦੇ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਰ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੱਤ ਦਿਨ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਇਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਬਲੇ ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮਰਨ ਲਈ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਕੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਗਠ ਵੱਖ ਕਰਨੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ, ਪਰ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਦੀ ਗਠ ਵੱਖ ਹੋਣੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਅਚੰਭਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਗਠ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਥਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੈਲ ਨੂੰ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਆਦਮੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਗੋਕਰਣ ਜੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਰਥ ਆਇਆ, ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਸਭ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਧੁੰਦੁਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਰਥ 'ਚ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਕਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਹਨ; ਫਿਰ ਸਭ ਲਈ ਰਥ ਇਕੱਠੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਏ?" "ਸਭ ਨੇ ਇਕਸਾਰ ਸੁਣਿਆ, ਫਿਰ ਫਲ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਹਰਿ ਭਗਤ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।" ਹਰੀ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਫਲ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਸੁਣਨ ਦੇ ਅੰਤਰ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਸਭ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਹਰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉੱਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਜੋ ਆਤਮਾ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕੀਤਾ, ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ। ਗਿਆਨ ਜੋ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਕਥਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੰਤਰ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਖੰਡਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਜਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਗਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਯੋਗ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸ੍ਰਾਦਧ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਧਿਆਤਮ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਦਾਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕੁਟੰਬ ਅਚਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਮ੍ਰਤਾ, ਮਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ, ਤੇ ਕਥਾ 'ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਧਿਆਨ — ਜੇ ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਪੂਰੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਗੋਕਰਣ, ਗੋਵਿੰਦ ਖੁਦ ਤੈਨੂੰ ਗੋਲੋਕ ਦੇਣਗੇ; ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰੀ ਭਗਤ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਮੁੜ ਕਥਾ ਕੀਤੀ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਹੁਣ ਸੁਣ ਕਿ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਹਰੀ ਖੁਦ, ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਆਏ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਹਰੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪਾਂਚਜਨਯ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ; ਗੋਕਰਣ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਰੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ — ਉਹ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਮਕੁਟ ਤੇ ਕੁੰਡਲ ਨਾਲ ਸਜੇ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਚੁਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਗੋਕਰਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਰਥਾਂ 'ਚ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਹਰੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਗੋਕਰਣ ਨਾਲ ਗੋਲੋਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀ ਵੀ ਔਖਾ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਆਯੋਧਿਆ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ — ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਉਸ ਲੋਕ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਚੰਦ, ਨਾ ਸਿਧਾਂਤੀਆਂ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ: ਕਥਾ ਦੀ ਸੱਤ-ਦਿਨੀ ਯਾਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਚਮਕਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਕਰਣ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਅੱਖਰ ਕੰਨ ਨਾਲ ਪੀ ਲਏ, ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ, ਸਰੀਰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤਪ, ਕਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਤਪस्या, ਯੋਗ-ਅਭਿਆਸ — ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜੋ ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਾਂਡਿਲਯਾ, ਜੋ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ, ਭਗਵਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ, ਬ੍ਰਹਮ-ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਹ ਕਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਇਕ ਵਾਰੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਾਦਧ 'ਚ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਰੋਜ਼ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸੱਤ-ਦਿਨੀ ਭਾਗਵਤ ਸ਼੍ਰਵਣ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸੱਤ-ਦਿਨੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੱਸਾਂਗੇ; ਇਹ ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਇਹ ਰੀਤ ਅਕਸਰ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸੁਭ ਮੋਹਰਤ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਭਸ, ਆਸ਼ਵਿਨ, ਉਰਜਾ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ — ਇਹ ਮਹੀਨੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਨ; ਇਹ ਮਹੀਨੇ ਸ਼੍ਰੋਤਿਆਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ। ਹੋਰ ਮਹੀਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮੇਹਨਤੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।