ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਅਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਦੇ ਕੌਰਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਅਰਜੁਨ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਵੀਰ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਸਤੂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੌਰਵ ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਖਾਨਦਾਨ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖੇ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਚ્યੁਤ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ) ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕ, ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗਰੂਰ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਯਮ ਸਜ਼ਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਲਾਠੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਯਾਦਵਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਆਸ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਝਗੜਾਲੂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਕੌਰਵ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੇਰੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਕੀ ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਜੋ ਭੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲੀਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹਨ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਅਮਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਪਾਰਿਜਾਤ ਵਰਖ ਲਿਆਇਆ, ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਮੋਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਕੇਵਲ ਅੰਸ਼ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਕਿੱਥੇ? ਅੱਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉਪਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਮਸਤਕ ਦਾ ਤਾਜ। ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ ਧਨ ਦੇ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਸਤਾ ਵਿਖਾ ਸਕਦਾ? ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, "ਅੱਜ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ!" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਲ ਫੜਿਆ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਪਾਵਨ ਨਾਲ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੰਬਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ। ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਰਾਮ! ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਅਸੀਂ ਮੂਰਖ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਉ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਰਵਸ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨ, ਪਾਲਨ ਤੇ ਲਯ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ। ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੁਹਾਡੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਠਾਠ ਨਾਲ ਥਾਮਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਵੈਰ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਤੋਗੁਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹੋ, ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਕਸ਼ਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਧਾਰੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ! ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਡਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਡਰੋ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਉਪਲੱਖ ਵਿੱਚ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਾਠ ਸਾਲ ਦੇ ਹਾਥੀ, ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜੇ, ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਥ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ) ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਵਹੁਟੀ ਨਾਲ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਥੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਹਲਾਯੁਧ (ਬਲਰਾਮ ਜੀ) ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਲਈ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ। ਅੱਜ ਵੀ, ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉੱਚੀ ਖੜੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਹਲਾਯੁਧ ਵਲੋਂ ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਜਿੱਤਣ' ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਦਾ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਨਰਕਾਸੁਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਅਨੇਕ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਵਾਰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਦਵਾਰਕਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨ ਪੂਰੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਵਰ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਝੀਲਾਂ ਨੀਲੇ ਕਮਲ, ਕੁਮੁਦ ਤੇ ਹੋਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਲੰਮੇ ਘਾਹ ਤੇ ਹੰਸ-ਬਗਲੇਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨੌ ਲੱਖ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਮਹਲ, ਜਿਹੜੇ ਪਨ੍ਹੇਮੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਸਤੇ, ਚੌਰਾਹੇ, ਮੰਡੀ, ਸਭ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਲ, ਸਭਾ ਮੰਡਪ ਤੇ ਦੇਵ ਮੰਦਰ, ਰਸਤੇ, ਅੰਗਣ, ਗਲੀਆਂ, ਥੜੀਆਂ—ਸਭ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਝੰਡੇ ਤੇ ਚੁੰਦੜੀਆਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ, ਜਿਥੇ ਹਰਿ ਦੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਟਵਸ਼ਟਰ (ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ) ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਣ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਸੋਹਣੇ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋਏ, ਜੋ ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਣੀ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ ਮੋਤੀ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ, ਨੀਲੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਫਰਸ਼, ਨੀਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਜਮੀਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਟਵਸ਼ਟਰ ਦੇ ਬਣਾਏ ਮੋਤੀ ਦੇ ਗਲੇ, ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਦਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਆਸਨ ਤੇ ਸੋਫੇ, ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਸੋਹਣੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀਆਂ, ਪਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨੌਕਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਪੜੇ, ਪਟਕਾ, ਪੱਗ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਲਕਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਧੂਪ ਤੇ ਨੈਵੇਦ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਵਾਰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲੀਲਾ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖੀ।