ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸਨ, ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹ ਕਹਿਣ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਲ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਦੇ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੋ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅਧਰਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ; ਮੈਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਲਈ ਸਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ, ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਹੈ! ਸਮੇਂ ਦੀ ਰੋਕਣ-ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚਾਲ ਵਿਚ, ਜੋ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੁੱਤੀ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤਾਜ ਹੈ।” ਕੁਰੂਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦੇ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੌਂਦੇ, ਬੈਠਦੇ ਤੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਖਾ, ਚਾਮਰ, ਸ਼ੰਖ, ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ, ਤਾਜ, ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲਾ ਮੰਜਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹ ਸਾਡੀ ਗੈਰ-ਧਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।” ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਸੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ, ਜੋ ਦਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ—ਇਹ ਯਾਦਵ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਫਲੇ-ਫੂਲੇ, ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਹੀ ਨਿਰਲੇਜ ਹੋ ਕੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਵੀ, ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਅਰਜੁਨ ਆਦਿਕ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।” ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਦਰਾਯਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਜੋ ਜਨਮ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਾਨੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ; ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਉਹ ਅਸਭਿਆ ਲੋਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਬੋਲਿਆ, “ਇਹ ਦੁਸਟ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਯਮ ਸਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਲਾਠੀ।” ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਯਾਦਵਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਕੇ। ਪਰ ਇਹ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ, ਝਗੜਾਲੂ, ਦੁਸਟ ਲੋਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੇਰੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਦੇ, ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ। ਕੀ ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਜੋ ਭੋਜਾਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ? ਜਿਸਨੂੰ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।” “ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਾਰਿਜਾਤ ਵ੍ਰਿਖ ਅਮਰ ਲੋਕੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਭੋਗਿਆ, ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਦੇ ਅਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸਰਤਾਜ, ਕੀ ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ?” “ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਤਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਉਸਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਾਂ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਰਾਜ ਆਸਨ ਕਿੱਥੇ?” ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੁਰੂਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਜੁੱਤੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਕੁਰੂ ਤਾਜ ਹਨ। ਪਰ ਕੌਣ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੇਸੁਧ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ?” ਇਸ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, “ਅੱਜ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ!” ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਹਲ ਫੜਿਆ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਘਸੀਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ, ਜਦ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਵਗਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ, ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਗਏ। ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕੌਰਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਤੇ ਸੰਬਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਅਸੀਂ ਮੂਰਖ ਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।” ਉਹ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, “ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਗਤ ਤੇਰੀ ਖੇਡ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨਮੌਜੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਨੰਤ, ਤੂੰ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਰਖਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਜਗਤ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈਂ।” “ਤੇਰਾ ਗੁੱਸਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਸਤੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਧਾਰੀ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦ ਉਹ ਡਰੇ ਤੇ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ, ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ, ਤਾਂ ਬਲਰਾਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, ‘ਡਰੋ ਨਹੀਂ।’” ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੇ ਹਾਥੀ, ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜੇ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਥ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗਲਿਆਂ ਬਿਨਾ ਦੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਤਵਤਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤ੍ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ, ਦੋਸਤਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਹਲਾਯੁਧ (ਬਲਰਾਮ) ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਰਤਿਆ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਲ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਦਿਲ ਲੈ ਕੇ; ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਸੁਣਾਏ। ਅੱਜ ਵੀ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਰਾਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਦੇ ਅਠਾਹਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, ‘ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਵੱਲੋਂ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਨੂੰ ਘਸੀਟਣ ਦੀ ਜਿੱਤ’, ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਚਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ—ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਨਾਰਕਾਸੁਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਕਈਆਂ ਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਵਿਆਹ ਲਿਆ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ। ਕਿੰਨੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੁਆਰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਬੋਲ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਾਣੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਝੀਲਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ, ਕੁਮੁਦ, ਦਿਨ-ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਤੇ ਜਲ-ਲਿਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉੱਚੇ ਘਾਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨੌ ਲੱਖ ਮਹਲ ਸਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਣੇ, ਵੱਡੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।