ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੁਵਿਵਿਦ ਨੇ ਜਦੋਂ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੱਥਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚੱਕਣ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੁਵਿਵਿਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾੜ ਦੇ ਤਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮੋੜ ਕੇ ਮੁੱਕੇ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਰੋਹਣੀ ਨੰਦਨ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਘੁੰਮਾਇਆ। ਪਰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ—ਗਦਾ ਤੇ ਹਲ—ਛੱਡ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਦੁਵਿਵਿਦ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ। ਦੁਵਿਵਿਦ ਮੂੰਹੋਂ ਖੂਨ ਉਗਲਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠੀ, ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੀ ਡੋਲ ਗਏ, ਮਾਨੋ ਕੋਈ ਪਹਾੜ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਨਾਵ ਡੋਲਦੀ ਹੋਵੇ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ 'ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ! ਵਾਹ ਵਾਹ!' ਦੀਆਂ ਉਚੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਕਰਦੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ, ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਜੈਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੁਵਿਵਿਦ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹੀਏ ਜਾਂਦੇ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਦੁਵਿਵਿਦ ਵਧ' ਨਾਮਕ ਸਿਤੱਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰੰਥ—ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ—ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਸੰਬਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਵਲੋਂ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਬੜਾ ਬੇਅਦਬ ਹੈ; ਸਾਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸਾਡੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।" ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਆਓ, ਇਸ ਗੁਸਤਾਖ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹੀਏ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਕੀ ਕਰ ਲੈਣਗੇ? ਉਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਧਰਤੀ ਮੌਜਾਂ ਨਾਲ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ। ਜੇਕਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹਾਈ ਸੁਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸਾਹਾਂ ਵਾਂਗ।" ਫਿਰ ਕਰਣ, ਸ਼ਲ, ਭੂਰੀ, ਯਜ੍ਨਕੇਤੁ ਅਤੇ ਸੁਯੋਧਨ, ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਸੰਬਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੰਬਾ ਨੇ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਰਥੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਅਕੇਲਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, "ਰੁਕੋ! ਰੁਕੋ!" ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦਿਆਂ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ ਛੇਵੇਂ ਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਕਈ ਇੱਕਠੇ, ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ। ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਇਕ-ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ। ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਲਾਹੀ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਆਖ਼ਰ, ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ, ਸੰਬਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਕੌਰਵਾਂ ਜਿੱਤ ਕਰ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤੇ ਧੀ ਸਮੇਤ ਪਰਤ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾਰਦ ਜੀ ਵਲੋਂ ਯਾਦਵਾਂ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੜੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰ ਕੇ, ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦੈਵ ਵਿਗੜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਲਰਾਮ ਜੀ, ਚੰਨ-ਚਿਰਾਗ ਵਾਂਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ ਤੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਨੂੰ ਚਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਕੇ, ਉਧਵ ਨੂੰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਉਧਵ ਨੇ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਬਾਹਲਿਕ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਮਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿਤ੍ਰ, ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਭ-ਸ਼ਕੁਨ ਵਾਲੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਪਰਸਪਰ ਸੁਖ-ਖੈਰ-ਮੰਗਣ ਦੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਹੋਈ। ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਹੁਕਮ ਦੇਣ, ਤੁਸੀਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੋ, ਪਰ ਧਰਮਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਜਿੱਤ ਕੇ; ਪਰ ਮੈਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੀ ਏਕਤਾ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਨਿਰਭੀਕ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਰਵਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਵਾਹ! ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਟੱਲ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤਾਜ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨੀ, ਸਾਂਝੇ ਸੌਣ, ਬੈਠਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕੀਤਾ, ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਦਿੱਤੇ, ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਸਮਾਨ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਪੰਖਾ, ਚੰਵਰ, ਸ਼ੰਖ, ਸਫੈਦ ਛਤਰੀ, ਤਾਜ, ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਨਾ—ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਡੀ ਬੇਧਿਆਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ।" "ਹੁਣ ਵਿਆਦਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ। ਉਹ ਅਸੀਂ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਫਲ-ਫੂਲ ਗਏ, ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੁਕਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਬੇਸ਼ਰਮ ਹੋ ਕੇ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੰਦਰ ਵੀ, ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਅਰਜੁਨ ਆਦਿਕ ਕੌਰਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਨਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੇ।" ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਦਰਾਯਣ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਣ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ, ਕੁਲ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਬਣਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਕੌਰਵਾਂ, ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਕਰੜੇ ਬੋਲ ਕੇ, ਅੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।" ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਭਦਮਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਚੁਤ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀਆ: "ਇਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਵੈਰੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਲਾਠੀ।" "ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਯਾਦਵਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੀ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਮੱਤਿਹੀਨ, ਝਗੜਾਲੂ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੇਰੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਦੇ, ਨਾਦਾਨ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।