ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਫਿਰੋਂ ਰਾਮਾ ਜੀ ਦੇ ਅਚੰਭਤ ਕਰਤੱਬ ਸੁਣਾਉ, ਉਹ ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਅਪਰੰਪਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੋਰ ਕੀ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ?" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਵੱਝੂ ਬਾਂਦਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਵਿਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਮੈਇੰਦਾ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ।" ਦ੍ਵਿਵਿਦਾ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਬਸੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਨਰਤਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਉੱਥਾ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਜਿੰਨੀ ਤਾਕਤ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਜ੍ਯ ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੂਤ ਤੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਆਪਣੀ ਹੰਕਾਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਦਮੀਆਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਾਰੀਗਰ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਰੂ ਲੁੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਸੁਣੇ। ਉਹ ਮਾਊਂਟ ਰੈਵਤਕ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮਾ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰ ਅੰਗ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮਾ ਜੀ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਰੁਣੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਕਰਕੇ ਡੋਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਰੁੱਤ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੁਸਟ ਬਾਂਦਰ ਇਕ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਿਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਬਲਰਾਮਾ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤੀਆਂ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਹੱਸਣ-ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀ, ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਦ੍ਵਿਵਿਦਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਦਿਖਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਬਲਰਾਮਾ ਜੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਜੋ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟਿਆ, ਪਰ ਚਲਾਕ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਉਹ ਪੱਥਰ ਬਚਾ ਲਿਆ ਤੇ ਮਦਿਰਾ ਦਾ ਘੜਾ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਘੜੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਚਲਾਕ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਬਲਰਾਮਾ ਨੂੰ ਹੱਸ-ਹੱਸ ਕੇ ਚਿੜਾਇਆ; ਦੁਸਟਤਾ ਨਾਲ ਘੜਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮਾ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਬਲਰਾਮਾ ਉੱਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਰਾਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੇਅਦਬੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਦੇਖੇ। ਬਲਰਾਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਗਦਾ ਤੇ ਹਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ; ਦ੍ਵਿਵਿਦਾ ਨੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਉਖਾੜ ਕੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ ਤੇ ਬਲਰਾਮਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਜੀ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡਿੱਗ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਬਲਰਾਮਾ ਨੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਵਿਦਾ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਫੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਗੇਰੂ ਲੱਗਣ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਰੁੱਖ ਉਖਾੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਫਿਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਬਲਰਾਮਾ ਨੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸੌ-ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ; ਹੋਰ ਰੁੱਖ ਲਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਵਾਰ ਰੁੱਖ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਦ੍ਵਿਵਿਦਾ ਨੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੇ, ਜੰਗਲ ਨੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਬਲਰਾਮਾ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਦ੍ਵਿਵਿਦਾ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਾਰੀ; ਪਰ ਬਲਰਾਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾੜ ਦੇ ਤਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਰਕੇ ਮੁੱਕੇ ਬਣਾਏ; ਉਹ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਤੇ ਹਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਡੀ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ; ਦ੍ਵਿਵਿਦਾ ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਉਗਲਦਾ ਹੋਇਆ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ, ਧਰਤੀ, ਰੁੱਖ ਸਭ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਹੇ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇਠ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਜਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਹਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ 'ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ!', 'ਨਮਨ ਹੋਵੇ!' ਅੱਤੇ 'ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ! ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ!' ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, সিদ্ধ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਇੱਥੇ 'ਦ੍ਵਿਵਿਦਾ ਵਧ' ਨਾਮਕ ਸੱਤਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਸੰਬਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤੇ ਬਲਰਾਮਾ ਵੱਲੋਂ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਨੂੰ ਘਸੀਟਣ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੌਰਵ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਬਦਤਮੀਜ਼ ਹੈ; ਸਾਡੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸਾਡੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।" "ਆਓ, ਇਸ ਗੁਸਤਾਖ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈਏ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੀ ਕਰ ਲੈਣਗੇ? ਉਹ ਤਾਂ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ।" "ਜੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਉਹ ਸੰਯਮਤ ਸਾਹਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ, ਸ਼ਲ, ਭੂਰੀ, ਯਜ੍ਯਕੇਤੁ ਤੇ ਸੁਯੋਧਨ ਨੇ, ਕੌਰਵ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਸੰਬਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਬਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ, "ਰੁਕੋ! ਰੁਕੋ!" ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀਆਂ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕਰਣ ਆਦਿਕ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਯਾਦਵ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕੌਰਵਾਂ ਵਲੋਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਚੇਜਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ। ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਸੰਬਾ ਨੇ ਕਰਣ ਸਮੇਤ ਛੇਵੇਂ ਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਵਾਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ। ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਇਕ-ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਅਖੀਰ, ਉਹ ਸੰਬਾ ਨੂੰ ਰਥਹੀਨ ਕਰ ਗਏ: ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ, ਇਕ ਨਾਲ ਸਾਰਥੀ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।