ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਗੋਪੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, "ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਕਦੇ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਸਹੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵੇਗਾ? ਜਾਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?" ਉਹ ਦਿਲੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਕੇ ਪੁੱਛ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, "ਦਾਸਾਰ੍ਹਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਸੀ?" ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਆਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, "ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ—ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਔਰਤਾਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਣ—ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ?" "ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੋਹਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਮੁਸਕਾਨ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਆਹਾਂ-ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਅਸੀਂ, ਗੋਪੀਆਂ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਕੀ ਲਾਭ? ਚਲੋ, ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਏ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਲਈ ਸਮਾਂ, ਸਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੰਘਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਦੁੱਖ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗਾ।" ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਖੇਡਾਂ ਭਰੇ ਬੋਲ, ਪਿਆਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਚਲਣ ਦੀਆਂ ਅਦਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹ ਰੋ ਪਈਆਂ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ—ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਕਈ ਢੰਗ ਜਾਣਦਾ ਸੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲੋਂ ਆਈਆਂ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮਾ, ਮਧੂ ਤੇ ਮਾਧਵ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਨੰਦਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਪੂਰਨ ਚੰਦਨੀ ਰਾਤ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਰਾਤ-ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਵਰਨ ਦੇ ਦੂਤ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਵਾਰੁਨੀ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਦਰਾਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਬਾਲਰਾਮ ਨੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਆਈ ਮਧੂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲੈ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਗੰਧਰਵ ਗਾਇਕ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਡਲੀਆਂ ਵਿਚ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਵਾਂਗ, ਰਾਮਾ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡੋਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮਾ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਗੋਪੀਆਂ ਰਾਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਹਲਾਯੁਧ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦੇ ਨੈਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾ, ਇਕ ਕੰਡਾ, ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾ, ਤੇ ਕਮਲ-ਵਾਂਗ ਮੁਸਕਾਨ ਭਰੇ ਚਿਹਰੇ, ਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਰਾਮਾ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ, ਪਰ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ, ਨਦੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਜਦ ਯਮੁਨਾ ਨਾ ਆਈ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਲ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪਾਪਣ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਤੂੰ ਆਈ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਲ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਂਟਿਆ ਗਿਆ, ਡਰ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਕੰਬਦੀਆਂ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ ਯਾਦਵ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। "ਹੇ ਰਾਮਾ, ਰਾਮਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਇਕ ਭਾਗ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ; ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹਾਂ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਬਾਲਰਾਮ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਗਹਣੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਰਿਹਾ। ਅੱਜ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਾਲਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਪਗਡੰਡੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਲਰਾਮ ਦੀ ਅਸীম ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਮਾ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਸੋਹਣੀਤਾ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਰਾਮਾ ਨੰਦਵ੍ਰਜ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਰੂਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਾਂ।" ਲੜਕਿਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੋ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ," ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਜਾਣਿਆ। ਪਰ ਕਰੂਸ਼ਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਅਹਾਰ ਕਰਦਾ, ਅਕਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਦੂਤ ਭੇਜ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜਦਾ ਹੋਵੇ। ਦੂਤ ਦਵਾਰਕਾ ਆ ਕੇ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਇਆ। "ਮੈਂ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਝੂਠਾ ਦਾਅਵਾ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਜੋ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੂੰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨ ਲਏ ਹਨ, ਹੇ ਸਾਤਵਤ! ਛੱਡ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਸਰਣ ਆ ਜਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਪੌਂਡਰਕ ਦੀਆਂ ਮੂਰਖਤਾਪੂਰਨ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਹੱਸ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਮਜ਼ਾਕੀਅਤ ਵਿੱਚ, ਦੂਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੂਰਖ, ਮੈਂ ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੂੰਹ ਢੱਕ ਕੇ, ਚੀਲਾਂ, ਕਾਂਵਾਂ, ਤੇ ਗਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।" ਦੂਤ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਪਸ਼੍ਰਿਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੌਂਡਰਕ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਥ-ਯੋਧਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋ ਫੌਜੀ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪੌਂਡਰਕ ਦਾ ਸਾਥੀ, ਤਿੰਨ ਫੌਜੀ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ, ਤੇ ਪੌਂਡਰਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ, ਧਨੁਸ਼, ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ, ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਰੁੜ ਦੇ ਝੰਡੇ, ਕੀਮਤੀ ਮਕੁਟ ਤੇ ਗਹਣੇ, ਮਕਰਾ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਪੌਂਡਰਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ, ਨਾਟਕ ਕਰਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵਾਂਗ, ਵੇਖ ਕੇ, ਦਿਲੋਂ ਹੱਸਿਆ।