ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੰਸ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਮਾ ਜੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਚਾਹਿਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੈ?” ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, “ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ, ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵੇਗਾ? ਜਾਂ ਉਹ ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?” ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦਾਸਾਰ੍ਹਾ! ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਪਿਓ, ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ, ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ—ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ?” ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਉਹ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ ਭੁਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?” ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਮਝਦਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ, ਹੱਸਣ, ਨਜ਼ਰਾਂ, ਤੇ ਸਾਹਾਂ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਤੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।” ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਕੀ ਲਾਭ ਲੈਣਾ? ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਏ। ਜੇਕਰ ਸਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੀ ਸਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੋਵੇ।” ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਦੀਆਂ ਚੰਚਲ ਗੱਲਾਂ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਗਲੇ ਲਗਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੋ ਪਈਆਂ। ਰਾਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮਾ ਜੀ ਦੋ ਮਹੀਨੇ—ਮਧੁ ਅਤੇ ਮਾਧਵ—ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਤਾਂ ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪੂਰਨ ਚੰਦਨੀ ਰਾਤ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਿੜਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਰਾਮਾ ਜੀ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਸ ਭੋਗਦੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਵਰੁਣੀ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਕ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਆ ਰਹੀ ਮਧੁਰ ਮਹਿਕ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲਿਆ, ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਮਧੂ ਨੂੰ ਜੀਭ ਨਾਲ ਚੱਖਿਆ। ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਮ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਰਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਵਰ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮਾ ਜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਹਲਾਇੁਧ (ਬਲਰਾਮ) ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ। ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ, ਇਕ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ, ਮਸਤ, ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਮੱਥੇ ਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦੇ ਮੋਤੀ ਜਿਵੇਂ ਠੰਢੀ ਪਾਲ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। ਪਰ ਬਲਰਾਮ, ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਵਚਨ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰਿਆ। ਜਦੋਂ ਯਮੁਨਾ ਨਾ ਆਈ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗੇ, ਕਹਿੰਦੇ, “ਹੇ ਪਾਪਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਤੂੰ ਆਈ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਹੇ ਰਾਮਾ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਆ ਗਈ ਹਾਂ।” ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਵਾਂਗ ਖੇਡੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਮਾਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਨੀਲੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਹਲ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਅਨੰਤ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਅਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਰਾਮਾ ਨੰਦਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਕਰੂਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਲ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਾਂ।” ਜਦੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ,” ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਭਟਕਿਆ ਰਾਜਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਮਝ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅਥਾਹ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੂਤ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦਾ ਹੋਵੇ। ਦੂਤ, ਦੁਆਰਕਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਇਆ: “ਮੈਂ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਝੂਠਾ ਦਾਅਵਾ ਛੱਡ ਦੇ।” “ਜੋ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਹਨ, ਹੇ ਸਾਤਵਤ। ਇਹ ਛੱਡ ਦੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਆ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਪੌਂਡਰਕ ਦੇ ਬੇਅਕਲੀ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਸਭ ਸਭਾ ਦੇ ਲੋਕ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਹੱਸ ਪਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਦੂਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੂਰਖ, ਮੈਂ ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜ਼ਰੂਰ ਛੱਡਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਅਜਿਹਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।” “ਤੂੰ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਰੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਗਿਦੜ, ਕਾਂ ਅਤੇ ਗਿਦ੍ਹ ਹੋਣਗੇ; ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਥਾਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।” ਦੂਤ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਜਾ ਦੱਸੀਆਂ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਪੌਂਡਰਕ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਰਥੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਦੋ ਅਖੰਡ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿੱਕਲ ਪਿਆ। ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪੌਂਡਰਕ ਦਾ ਸਾਥੀ, ਤਿੰਨ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪੌਂਡਰਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਧਨੁਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਤੇ ਵਣਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।