ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਪਸ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਏ, ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਇਆ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਦਾਸਾਰ੍ਹਾ! ਹੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਭਰਾ ਸਦਾ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਹਲੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆ ਕੇ ਹੱਸਦੇ, ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੋਪਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਵੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੇਰੀ-ਖੇਰੀ ਪੁੱਛੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗੋਪਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਮ! ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਠੀਕ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋ?" ਉਹ ਆਖਦੇ, "ਵਧੀਏ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਟ ਕੰਸ ਮਰ ਗਿਆ; ਵਧੀਏ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਏ; ਵਧੀਏ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਠਿਕਾਣੇ ਲਈ ਆਏ ਹੋ।" ਗੋਪਣੀਆਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਸਦੀਆਂ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਚਾਹਿਤਾ ਹੈ, ਕੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੈ?" "ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਕਦੇ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵੇਗਾ? ਜਾਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭੁਜਾ ਵਾਲਾ ਸਾਡੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?" "ਹੇ ਦਾਸਾਰ੍ਹਾ! ਜਿਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਭੈਣ — ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਬੰਧੀ — ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ?" "ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੋੜ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਨਿਭਾਏਗਾ?" "ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਐਸੇ ਬੇ-ਵਫਾ ਤੇ ਅਭਾਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਮੁਸਕਾਨ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਆਹਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਹੇ ਗੋਪਣੀਆਂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਕੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ? ਆਓ, ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਏ। ਸਮਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹਦੇ ਲਈ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਟ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਚੁਲਬਲੇ ਬੋਲ, ਪਿਆਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਚਲਣ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਦ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਜੀ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨ-ਮੋਹਣੀ ਤੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੋ ਮਹੀਨੇ — ਮਧੁ ਤੇ ਮਾਧਵ — ਗੋਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਕੇ, ਉਥੇ ਰਹੇ। ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ-ਫੁੱਲਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੋਪਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਰੁਣ ਦੇ ਭੇਜਣ ਤੇ, ਵਰੁਣੀ ਦੇਵੀ ਇਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਝੋਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਰਚ ਗਈ। ਬਾਲਾ ਨੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਆਈ ਮਧੁਰਤਾ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਕੇ, ਉਥੇ ਗਿਆ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਮਧੁ ਪਾਨ ਕੀਤਾ। ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਘੇਰ ਵਿੱਚ, ਹਾਥੀ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਾਂਗ, ਰਾਮ ਜੀ ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੌਲ ਵੱਜਦੇ ਹਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਦੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਗੋਪਣੀਆਂ ਵਲੋਂ ਗੀਤਾਂ ਰਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਲਾਯੁਧਾ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਲਾ, ਇਕ ਕੰਡਾ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾ, ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲਾ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦੇ ਬੂੰਦੇ ਹਿਮ-ਦਾਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਜਾਈ ਹੋਈ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਜਲ-ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ, ਪਰ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਨਦੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਯਮੁਨਾ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਹਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪਾਪੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਈ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਮਰਜ਼ੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਂਟ ਕੇ, ਡਰ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਨੇ ਯਾਦਵ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕੰਬਦੀਆਂ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਮ! ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਇਕ ਭਾਗ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਹੇ ਸੁਆਮੀ! ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ; ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਬਾਲਾ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜਲ-ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁਆਮੀ। ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਗਹਣੇ ਤੇ ਮਾਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ, ਸਜ ਕੇ ਤੇ ਲਪ ਲਪਾ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਾ ਵਾਂਗ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਬਾਲਾ ਵਲੋਂ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਲਕੀਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਅਸীম ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਮਨ ਗੋਪਣੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਮੋਹਿ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਨੰਦਵ੍ਰਜ ਚਲੇ ਗਏ, ਕਰੂਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ — ਜੋ ਕਿ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੁਆਮੀ ਹੈ — ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਾਂ।" ਲੜਕੇ ਆਖਦੇ, "ਤੁਸੀਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਏ ਹੋ," ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸੀ ਆਤਮਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਨ-ਭੁਲੇ ਰਾਜਾ, ਬਚਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਮਝ ਤੋਂ ਵੰਜਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਅਗਮ ਹਨ, ਦੂਤ ਭੇਜਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੂਤ ਭੇਜੇ। ਦੂਤ ਦਵਾਰਕਾ ਆ ਕੇ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ — ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਆਮੀ — ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ, "ਮੈਂ ਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਝੂਠਾ ਦਾਅਵਾ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਜੋ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਅਜਾਣੀ ਵਿਚ ਪਹਿਨੇ ਹਨ, ਹੇ ਸਾਤਵਤ! ਉਹ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਰਨ ਆ ਜਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਪੌਂਡਰਕ ਦੇ ਮੂਰਖ, ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਹੱਸ ਪਏ। ਧੰਨ ਸੁਆਮੀ, ਹਾਸ-ਮਜਾਕ ਵਾਲੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੂਤ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਮੂਰਖ, ਮੈਂ ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਰੂਰ ਛੱਡਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ।