ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਰਵੋਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ।” ਇਹ ਗੱਲ ਦੂਰੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਬਚਨ ਕੀਤੇ: “ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ—ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” ਸੂਰਜ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸਭ ਨੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਸਾਨ ਹੈ।” ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸੁਣਨ ਲਈ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਏ—ਲੰਗੜੇ, ਅੰਨੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸਭ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆ ਗਏ। ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਇਕਠੀ ਹੋਈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਅਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕਥਾ ਆਰੰਭੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਪਰਲੋਕ ਵਾਸੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਥਾਂ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ ਇਕ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਬਾਂਸ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਬਾਂਸ ਦੇ ਤਲੇ ਇਕ ਸੁਰਾਖ਼ ਵਿਚੋਂ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਬਾਂਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਣ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਵੈਸ਼ਨਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਧੇਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੰਧ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇਕ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਦੀ—ਬਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਢ ਟਟ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਗੰਢ ਟਟੀ, ਤੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੱਤ ਗੰਢਾਂ ਟਟ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਵਾਂਸ਼ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਵਾਸੀ ਆਪਣਾ ਯਮ-ਅਵਸਥਾ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ—ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਘਟਾ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗ, ਮਸਤਕ ਤੇ ਮੋੜ, ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕੁੰਡਲ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਗੋਕਰਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰੀ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬੰਧਨ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਿਆ।” ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਧੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਧੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਧਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਕੰਬਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਡੀ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਪਾਪ ਨਮੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੁੱਕੇ, ਹਲਕੇ ਜਾਂ ਭਾਰੀ, ਬੋਲੀ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ—ਸੁਣਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸਾੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲਕੜੀ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਭੂਮੀ ਵਿਚ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੇਹ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਹੈ, ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ, ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਗੰਦਾ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਗੰਦਗੀ ਦਾ ਪਾਤਰ। ਇਹ ਬੁਢ਼ਾਪੇ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਦੁਖੀ, ਭਰਨ ਔਖਾ, ਸਹਾਰਣ ਔਖਾ, ਵਿਗੜਿਆ, ਦੋਸ਼ੀ, ਤੇ ਪਲ ਵਿਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਹ ਆਖ਼ਿਰ ਕੀੜਿਆਂ, ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਰਾਖ ਵਿਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਅਸਥਿਰ ਦੇਹ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਸਵੇਰੇ ਬਣਾਇਆ ਭੋਜਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਐਸੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪਲੇ ਦੇਹ ਵਿਚ ਕੀ ਟਿਕਾਉ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸੱਤ ਦਿਨ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਹਰਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇਹੀ ਇਕ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬੁਲਬੁਲੇ ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਕੀੜੇ, ਜੋ ਭੀ ਇਹ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮਰਨ ਲਈ ਹੀ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸੁੱਕੇ ਬਾਂਸ ਦੀ ਗੰਢ ਟਟੇ, ਉਹ ਅਚੰਭਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਢ ਟਟਣੀ, ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਅਚੰਭਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਢ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮਨ ਕਥਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰ ਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਦ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕੇਵਲ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਵਿਹੰਗਮ ਆਭਾ ਵਾਲਾ, ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਦੇਵ ਚੜ੍ਹ੍ਹਾ ਆ ਗਿਆ। ਸਭ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਧੁੰਦੁਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਰਥ ਵਿਚ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਹਨ; ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਲਈ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਦੇਵ ਰਥ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਏ?” “ਇੱਥੇ ਸਭ ਨੇ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸੁਣਿਆ, ਫਿਰ ਫਲ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਹਰਿ ਭਗਤ ਦੱਸਣ।” ਹਰਿ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਇਥੇ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਕੇ ਹੀ ਫਲ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਆਇਆ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਸਭ ਨੇ ਉਤਨਾ ਮਨਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਵੀ, ਫਲ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਵਾਸੀ ਨੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਣਿਆ, ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਮਨਨ ਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ।” ਗਿਆਨ ਜੋ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗੈਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੰਤਰ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਅਰਥ; ਮਨ ਭਟਕਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਠ ਵਿਅਰਥ। “ਜੋ ਥਾਂ ਵਿ਷ਣੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ; ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਅਯੋਗ ਨੂੰ, ਦਾਨ ਅਗਿਆਨੀ ਨੂੰ, ਤੇ ਕੁਲ ਕੁਕਰਮ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਿਮਰਤਾ, ਮਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੇ ਜਿੱਤ, ਤੇ ਕਥਾ ਵਿਚ ਅਟੁੱਟ ਧਿਆਨ—” “ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਦ ਹੀ ਸੁਣਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਗੋਕਰਣ, ਗੋਵਿੰਦ ਆਪ ਤੈਨੂੰ ਗੋਲੋਕ ਦੇਣਗੇ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਹਰਿ ਦੇ ਭਗਤ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਮੁੜ ਕਥਾ ਕੀਤੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਕਥਾ ਸੁਣੀ।