ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਪਦੇ ਹੋਏ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਆਸਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਲੱਗਾਤਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਹੁਣ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਡੀ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਤੈਥੋਂ ਕਦੇ ਡਰ ਨਹੀਂ ਖਾਵੇਗਾ।” ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬੁਖਾਰ ਰੂਪ ਦੈਤ ਨੇ ਅਚੁਤ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤੇ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਬਾਣਾ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਦੈਤ ਬਾਣਾ ਨੇ ਚਕਰਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬਾਣ ਛੱਡੇ। ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਚਕਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਣਾ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰੱਖ਼ਤ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਬਾਣਾ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਭਵ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹਨ, ਉਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਚਕਰਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜੋਤਿ ਹੈਂ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਨਿਰਲੇਪ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਤੇਰਾ ਨਾਭਿ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਅੱਗ ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਤੇਰਾ ਵੀਰ੍ਯ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇਰਾ ਮਨ, ਸੂਰਜ ਤੇਰੀ ਅੱਖ, ਆਤਮਾ ਤੇਰੀ ਆਤਮਾ, ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇਰਾ ਪੇਟ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਪਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇਰੀ ਬਾਂਹ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਪੌਦੇ ਹਨ, ਬੱਦਲ ਤੇਰਾ ਪਾਣੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇਰਾ ਵਾਲ, ਬੁੱਧਿ ਤੇਰੀ ਸਰਜਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੇਰਾ ਹਿਰਦਾ, ਧਰਮ ਤੇਰੀ ਸਾਰ ਹੈ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੁਰਖ ਹੈਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼। ਹੇ ਅਵਰੋਧ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰਾ ਇਹ ਅਵਤਾਰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਆਦਿ, ਅਦਵਿਤੀਯ ਪੁਰਖ ਹੈਂ, ਚੌਥਾ ਪਦ ਹੈਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕਾਰਨ ਤੇ ਅਕਾਰਨ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਛਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਅਨੰਤ ਜੋਤਿ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਪਤਨੀ, ਘਰ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਫ਼ਸੋਸ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਵਲਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ – ਅਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ ਸਰਵਸਵ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਰਣ ਆ ਗਏ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਲਯ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਮ, ਸ਼ਾਂਤ, ਮਿੱਤਰ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦੈਵਤਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਏਕ, ਅਦਵਿਤੀਯ, ਸਰਵ-ਕਾਰਣ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕੀਏ। ਇਹ ਬਾਣਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ, ਅਨੁਗਤ ਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਾਣਯੋਗ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਹੋਗੇ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ-ਯੋਗ ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਸੁਰ, ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰ ਸਕਦਾ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਜੋ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਨਾ ਉਹ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਵਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋੜੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਸੀ, ਮੈਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਬਚ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅਜਰ, ਅਮਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ, ਹੇ ਅਸੁਰ, ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਡਰਤਾ ਦਾ ਵਰ ਮਿਲਣ ’ਤੇ, ਅਸੁਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਫੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵੰਡ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਝੰਡਿਆਂ, ਗੇਟਾਂ, ਤੇ ਚੌਕੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸ਼ੰਖ, ਤੁਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਡੋਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿਚ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ, ਦੇ ਤਿਰਸਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਵਾਪਸੀ’ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ, ਪਰਮ ਹੰਸ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਕੁਰੁਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਭਗਵਾਨ ਬਲਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦਾ ਜੀ ਦੇ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਗਵਾਲ ਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਸਨ, ‘ਹੇ ਦਾਸਾਰ੍ਹਾ, ਤੂੰ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਸਦਾ ਸਾਡੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੋ।’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿਚ ਚੁੱਕਿਆ, ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਗਵਾਲਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਮਰ, ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਉਹ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਗਵਾਲ ਜਥੇ ਨੇ ਹੱਸਦੇ, ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਲਈ ਪੁੱਛਿਆ। ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਅਫ਼ਿਆਤ ਪੁੱਛੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਰੁੰਧ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ, ‘ਹੇ ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਚੰਗੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੂੰ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?’ ‘ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਟ ਕਂਸ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਛੁਟ ਗਏ। ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਡੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।’ ਗਵਾਲਣਾਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ, ਹੱਸਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ, ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਹੈ?’ ‘ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਕਦੇ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵੇਗਾ? ਜਾਂ ਉਹ ਬਲਵਾਨ, ਸਾਡੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?’ ‘ਜਿਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਾਸਾਰ੍ਹਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ, ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਭੈਣਾਂ – ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸੱਜਣ – ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ?’ ‘ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਸਾਡੇ ਸਨੇਹ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਏਗਾ?’ ‘ਸਹਿਰ ਦੀਆਂ ਉਹ ਸਿਆਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ? ਪਰ, ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਮੁਸਕਾਨਾਂ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਆਹਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ-ਰੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।