ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਆਤੰਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਵਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ-ਫਿਰਦਾ, ਆਖਿਰ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੇਖੀ—ਸੁਣੋ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ! ਉਥੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਪੁਰਸ਼ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹ ਲਗਭਗ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਖਾ ਕਰਕੇ ਠੰਢੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮੈਂ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਔਖਾ ਲੱਗਾ ਤੇ ਮੈਂ ਉਥੇ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਉੱਠੀ, ਚਿੰਤਤ ਹੋਈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮਹਾਤਮਾ ਜੀ, ਜਰਾ ਰੁਕੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਕismet ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਮੈਂ—ਨਾਰਦ ਜੀ—ਪੂਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਦੋ ਕੌਣ ਹਨ? ਇਹ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੌਣ ਹਨ? ਦੱਸ, ਮਾਤਾ, ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ?" ਉਹ ਕੁੜੀ ਆਖੀ, "ਮੈਂ ਭਕਤੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਦੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਜ੍ਯਾਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ्य—ਜੋ ਹੁਣ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਆਏ ਹਨ; ਪਰ, ਇੱਥੇ ਤਕ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ। ਇਹ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਮੈਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਕਰਣਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟ੍ਰਾ, ਗੁਰਜਰਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਈ। ਉਥੇ, ਕਲੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਕਪਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮਲਾ ਹੋਈ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੀ। ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਪੁੱਜ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ, ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਏ? ਇਹ ਉਲਟ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ? ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚਿੰਤਿਤ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਦੱਸੋ, ਯੋਗ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਇੱਥੇ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖੇ, "ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਲਿਆਉਣਗੇ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖੇ, "ਇਹ ਬਾਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲਿਆ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖੇ, "ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਬੱਚੇ। ਇਹ ਯੋਗ ਤੇ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਯੋਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਘਾਸੁਰ ਵਾਂਗ ਕਪਟ ਤੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਤੇ ਬੁਰੇ ਖੁਸ਼ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਹੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਹਰੇਕ ਸਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਕੋਈ ਮੰਗਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਹੁਣ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗੀ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ; ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਧੰਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਕਤੀ ਵੀ ਨਚਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਅਸਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਭਕਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਲੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਪਰिक्षਿਤ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਕਲੀ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਹਰੀ ਦੇ ਦਇਆਲੂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵਾਂਗੀ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖੇ, "ਜਦ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਬੱਚੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਸਭ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਭਾਗੀਏ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਉਲਝਣ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਦ ਮੁਕੁੰਦ, ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕਲੀ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਕਲੀ ਨੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਰਨ ਲਈ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਦ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਮਧੁਮੱਖੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪੱਸਿਆ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸਤਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲੀ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ, ਬਿਨਾ ਅਸਲ ਤੇ ਸਾਰ ਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁਰਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੂਲ ਹੁਣ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਵਸਤੂਆਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਖੋਹ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਰ ਘਰ ਤੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਫੀਸ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਸਤਿਕ, ਨਰਕਵਾਸੀ ਲੋਕ—even ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਉਤਪਾਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਰ thus ਖੋ ਗਿਆ। ਮਨ ਦੀ ਹਾਰ, ਲਾਲਚ, ਪਖੰਡ, ਕਪਟ ਤੇ ਕਪਟੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਫਲ ਖੋ ਗਿਆ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭੈਸਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿੱਪੁੰਨ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਭਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ्य ਦੀ ਹਾਲਤ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਦੀ ਵਿਦੀਰਨਾ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ, ਜੋ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ 'ਤੇ ਵਿਅਕੁਲ ਸੀ।