ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰੇਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗਾ।” ਗੋਕਰਣਾ ਦੀ ਇਹ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਰਾਤ ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਿਹਾ। ਸਵੇਰੇ ਲੋਕ ਗੋਕਰਣਾ ਦੇ ਆਉਣ ’ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਰਨਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਦਵਾਨ, ਯੋਗੀ, ਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਚਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਸਭ ਨੇ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਸਭ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਿਆ। ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਰੋਕੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਾਕਸ਼ੀ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ।” ਦੂਰ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ—ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਉਪਾਏ ਅਸਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਕਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ, ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਆਏ—ਲੰਗੜੇ, ਅੰਨ੍ਹੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਮੰਦ-ਚਾਲ—ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਲਈ ਆਏ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਮਾਗਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਆਸਨ ਲੈ ਕੇ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਵੀ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਇधर-ਉਧਰ ਥਾਂ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸੱਤ ਗਾਂਠਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਂਸ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਸੁਰਾਖ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣਨ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਵਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਬਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਸ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਣਾ, ਜੋ ਵੈਸ਼ਣਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸਕੰਧ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਹੋਈ—ਬਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਗਾਂਠ ਚਟਕਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਜੋ ਧਰਮਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖੀ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਗਾਂਠ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਤੀਜੀ ਗਾਂਠ ਟੁੱਟੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਗਾਂਠਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ ਸਕੰਧ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰ ਗਿਆ—ਤੁਲਸੀ ਮਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਮਕੁਟ ਤੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਗੋਕਰਣਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲਾ, “ਤੇਰੀ ਦਯਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬੰਧਨ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਧਨ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਧਨ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਧਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਸੁਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਪਾਪ ਕੰਪਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਡੀ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਕਰੇਗੀ।” “ਚਾਹੇ ਪਾਪ ਨਮੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੁਕ੍ਹੇ, ਹਲਕੇ ਜਾਂ ਭਾਰੀ, ਬੋਲੀ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਰੂਪ, ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਇੱਕ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਜੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਲੰਬ, ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ, ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀ, ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਗੰਦੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ-ਮਲ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਹੈ।” “ਬੁਢਾਪਾ, ਦੁਖ, ਕਰਮ-ਫਲ, ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਦੁਖੀ, ਭਰਨਾ ਔਖਾ, ਸਹਿਣ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਵਿਗੜਿਆ, ਖਾਮੀ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਕਿਰਮ, ਗੰਦ, ਤੇ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਅਸਥਿਰ ਕਰਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?” “ਸਵੇਰੇ ਬਣਿਆ ਭੋਜਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਇਸ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਥਿਰਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਇਹੀ ਉਪਾਏ ਹੈ।” “ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਬਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ, ਜੇ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਨਮ ਸਿਰਫ ਮਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਸੁੱਕੇ ਬਾਂਸ ਦੀ ਗਾਂਠ ਟੁੱਟਣ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਦੀ ਗਾਂਠ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਟੁੱਟਣੀ ਕਿੰਨੀ ਵਧੀਆ ਹੈ।” “ਮਨ ਦੀ ਗਾਂਠ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਜਾਂਦੇ, ਕਰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਸੁਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਥਾ ਦੇ ਤੀਰਥ ’ਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਦ ਗਿਆਨੀ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।” ਜਦ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਵੈਕੁੰਠ-ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਭ ਦੇਖਦੇ-ਦੇਖਦੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਥ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਰਥ ’ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਕਈ ਨਿਰਮਲ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਹਨ; ਸਭ ਲਈ ਰਥ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਏ?” “ਸਭ ਨੇ ਬਰਾਬਰ ਸੁਣਿਆ, ਫਿਰ ਫਲ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਹਰੀ-ਭਗਤ ਦੱਸਣ।” ਹਰੀ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇੱਥੇ ਫਲ ਦਾ ਫਰਕ ਸੁਣਨ ਦੇ ਫਰਕ ਕਰਕੇ ਹੈ; ਸਭ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਮਨ-ਲਗਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਰਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਤਕਾਰਯੋਗ।” “ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਣਿਆ, ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਮਨ-ਲਗਨ ਕੀਤੀ। ਅਡੋਲ ਗਿਆਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਸੁਣਨ ਅਲੋੜੀ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ, ਮੰਤਰ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ, ਤੇ ਜਪ ਧਿਆਨ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ।” “ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਗਤੀ-ਰਹਿਤ ਥਾਂ ਨਸ਼ਟ, ਅਯੋਗ੍ਯ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸ੍ਰਾਧ ਨਸ਼ਟ, ਅਧੀ-ਗ੍ਰੰਥ-ਅਣਪੜ੍ਹੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਦਾਨ ਨਸ਼ਟ, ਤੇ ਕੁਟੰਬ ਅਚਰਨ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਕਰਣਾ ਦੀ ਭਾਗਵਤ-ਕਥਾ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ, ਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ।