ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਨੇਹੀ ਸਵਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੇਰੀ ਤਕਦੀਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਲਿਖਿਆ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਇਹ ਮਨਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ, ਨਾਗ, ਦੈਤ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਸ਼ੂਰ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭਿ ਆਦਿ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਬਣਾਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਉਹ ਥੋੜੀ ਹਿੱਕਚਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਲਜਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਲੇ ਕਰ ਗਈ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ...ਇਹੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਪੌਤਰੀ ਤੇ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਦਵਾਰਕਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਸੀ। ਉਥੇ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਵਿਛੌਣੇ ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਥੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਤੇ ਸ਼ੋਣਿਤਪੁਰ ਲਿਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਿਤ੍ਰ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ। ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਵੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵਿਅਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਜਾਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਉਥੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਆਸਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਭੋਜਨ, ਮਿਠਾਈਆਂ ਤੇ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਅਨਿਰੁੱਧ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਵਸ਼ੀਭੂਤਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਯਾਦਵ ਵੀਰ ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਵਰਤ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਸੁਖਮ ਲਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਬਾਣਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ੱਕੀ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਲ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਇਸ ਅਪਰਾਪਤ ਕੁਆਰੀ ਕੋਲ ਇਕ ਪੁਰਸ਼ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਾਣਾ ਅਪਮਾਨ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਯਾਦਵ ਕੁਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਾਮਦੇਵ ਸਮਾਨ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਚੌੜੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੰਡਲ, ਘੁੰਘਰਾਲੂ ਵਾਲ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਉਥੇ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਪਾਸੇ ਬੈਠਾ ਪਾਸੇ ਪਾਸੇ, ਜਦ ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਦੇਹ ਉਸਦੇ ਸਿੰਨੇ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਗਲੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉਸਦੇ ਸੀਨੇ ਦੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਜਾਸੁਮ ਦੀ ਮਾਲਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਾਣਾ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਦ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਾਧਵ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੈਨਾ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਡਟ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਆਪਣੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਜਿਧਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਫੜਨ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਅਨਿਰੁੱਧ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਸੂਰ ਵਾਂਗ, ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਿਰ, ਜੰਘਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਭਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਬਾਣਾ ਦੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ਼ਾ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਲਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ' ਨਾਮਕ ਬਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ! ਜਦ ਅਨਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਬੰਧੀ ਦਿਸਦੇ ਨਾ ਸਨ, ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਮ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਸ਼ੋਣਿਤਪੁਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਯੁਯੁਧਾਨ, ਗਦ, ਸਾਂਬ, ਸਾਰਣ, ਨੰਦ, ਉਪਨੰਦ, ਭਦ੍ਰ ਆਦਿਕ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ, ਚਲੇ। ਬਾਰਾਂ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਯੋਧੇ ਨੇ ਬਾਣਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਬਾਣਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਬਾਗ, ਪਰਕਾਟ, ਮੀਨਾਰਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਮਥ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਨੰਦੀ ਬੈਲ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨ ਆਏ। ਉਥੇ ਇਕ ਅਜੀਬ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੋਆਂ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚ, ਤੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੇ ਗੁਹਾ ਵਿਚ। ਕੁੰਭਾਂਡ ਤੇ ਕੂਪਕਰਨ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ, ਸਾਂਬ ਨੇ ਬਾਣਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੇ ਬਾਣਾ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ ਤੇ ਯਕਸ਼ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ 'ਚ ਆਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ—ਭੂਤ, ਪ੍ਰਮਥ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਡਾਕਿਨੀ, ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਵਿਨਾਇਕ—ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੇਤ, ਮਾਤਾ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼੍ਕ੍ਰਿਯ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸਤਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸਤਰ ਨਾਲ, ਵਾਯਵ੍ਯ ਦਾ ਪਾਰ੍ਵਤਾਸ੍ਤਰ ਨਾਲ, ਅਗ੍ਨੇਯ ਦਾ ਪਾਰ੍ਜਨ੍ਯ ਨਾਲ, ਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਦਾ ਆਪਣੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਜ੍ਰਿੰਭਣ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੇ ਤਲਵਾਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਣਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸਕੰਦ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਘੇਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਹ ਮੋਰ-ਧੁਜਾ ਹਟ ਗਿਆ। ਕੁੰਭਾਂਡ ਤੇ ਕੂਪਕਰਨ, ਹਲ (ਬਲਰਾਮ ਜੀ) ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਭਜਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਟੁੱਟਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਾਣਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਤੇ ਦੋ-ਦੋ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਲਏ। ਪਰ ਹਰੀ ਨੇ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਰਥਵਾਹ, ਰਥ ਤੇ ਘੋੜੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਾਂਚਜਨ੍ਯ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬਾਣਾ ਦੀ ਮਾਂ ਕੋਟਰਾ, ਨੰਗੀ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ। ਤਦ, ਗਦਾਗ੍ਰਜ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁਖ ਮੋੜ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੰਗੀ ਨਾਰੀ ਵਲ ਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਬਾਣਾ, ਹੁਣ ਰਥ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਬਾਣ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।