ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ਼ਾ, ਆਪਣੇ ਸਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਤੇ ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਉਠ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, "ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ?" ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਣਾ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਕੁੰਭਾਂਡਾ ਦੀ ਧੀ, ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ, ਜੋ ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਘੰਮਣੀ ਸਖੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸੋਹਣੀ ਭੌਂਹ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਖਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।" ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਹੌਲੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਖਾ ਦੇਖਿਆ—ਕਾਲਾ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੀਤਾਂਬਰ ਪਹਿਨਿਆ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ—ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਲਾਇਆ, ਪਰ ਫਿਰ, ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਗਿਆ।" ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋਣੀ ਲਿਖੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗੀ। ਤੂੰ ਦੱਸ, ਇਹ ਮਨਮੋਹਣ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਚਰਣਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅਕਾਸ਼-ਚਿੱਤਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ, ਸ਼ੂਰ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨਾ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਜਜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ। ਜਦ ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਹੇਠਾਂ ਕਰ ਗਈ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ, ਇਹੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਯੋਗਿਨੀ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਦੁਆਰਕਾ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਤੇ ਸ਼ੋਣਿਤਪੁਰ ਲਿਆਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਸਕੇ। ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਜਦ ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਨਾਇਕ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਅਣਪਹੁੰਚ ਸੀ, ਉਥੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਆਸਨ, ਪੀਣ-ਖਾਣ, ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਤੇ ਸੇਵਾ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗਦਾ। ਜਦ ਉਹ ਯਾਦਵ ਨਾਇਕ ਨਾਲ ਭੋਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਤੋੜ ਬੈਠੀ, ਤਾਂ ਮਹਲ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਾਡੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਇਹ ਅਣਪਹੁੰਚ ਕੁਆਰੀ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਪੁਰਖੇ ਵਲੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" ਬਾਣਾ, ਜਦ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਜਲਦੀ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਯਾਦਵ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਛਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ ਨਰ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ, ਚੌੜੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕੁੰਡਲ, ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਸੇ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਪਾਸੇ ਵੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਜਾਸਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕਮਕਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਮਾਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਾਣਾ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਾਧਵ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਲਈ ਤੇ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਫੜਨ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਸੂਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਂਗ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ, رانਾਂ, ਬਾਂਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਭੱਜ ਗਏ। ਫਿਰ ਬਾਣਾ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ਼ਾ, ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਬਾਹਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ' ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਅਨਿਰੁੱਧ ਤੇ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਰਹੇ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਵਲੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਕੈਦ ਤੇ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇਵਤਾ ਸੀ, ਸ਼ੋਣਿਤਪੁਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨਾ, ਯੁਯੁਧਾਨ, ਗਦਾ, ਸਾਂਬ, ਸਾਰਣ, ਨੰਦ, ਉਪਨੰਦ, ਭਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਚਲ ਪਏ। ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ, ਸਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਬਾਣਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਬਾਣਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਬਾਗ, ਕਿਲੇ, ਮੀਨਾਰਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਰਾਬਰ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ। ਬਾਣਾ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨਾਲ, ਨੰਦੀ ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨ ਆਏ। ਉਥੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਚੰਭਿਤ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚਕਾਰ, ਤੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨਾ ਤੇ ਗੁਹਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ। ਕੁੰਭਾਂਡਾ ਤੇ ਕੂਪਕਰਨਾ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੀ; ਸਾਂਬ ਨੇ ਬਾਣਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੇ ਬਾਣਾ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਇਕ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਇਹ ਜੰਗ ਦੇਖੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ—ਭੂਤ, ਪ੍ਰਮਥ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਡਾਕਿਨੀਆਂ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਵਿਨਾਇਕ, ਪ੍ਰੇਤ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ, ਪਿਸਾਚ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ, ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸ਼ਸ—ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨਾਲ, ਵਾਯਵ੍ਯ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤ ਅਸਤਰ ਨਾਲ, ਅਗਨਿਸਤਰ ਨੂੰ ਪਾਰਜਨ੍ਯ ਅਸਤਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਜ੍ਰੰਭਣ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਗਿਰਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਤਲਵਾਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਣਾ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨਾ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਸਕੰਦ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਮੋਰ-ਧੁੱਜਾ ਵਾਲਾ ਉਹ ਜੰਗ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਕੁੰਭਾਂਡਾ ਤੇ ਕੂਪਕਰਨਾ, ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਹਲ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਮੁਖੀ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਈ।