ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੇ ਗੋਕਰਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸੌ ਵਾਰੀ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਸੋਚੋ," ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਗੋਕਰਣ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੇ ਸੌ ਸ਼੍ਰਾਧਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਲੱਭਾਂਗਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਕਰ ਸਕੇ।" ਗੋਕਰਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉਤੇ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਗੋਕਰਣ ਉਸ ਰਾਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਸਵੇਰੇ ਜਦ ਉਹ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਵਿੱਦਵਾਨ, ਯੋਗੀ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਸਭ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਰੋਕ ਲਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ।" ਦੂਰੋਂ ਸੁਣਕੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਾਫ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, "ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ—ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਸੂਰਜ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸਭ ਨੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕੰਮ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਸਾਨ ਵੀ ਹੈ।" ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣਨ ਲਈ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਏ—ਲੰਗੜੇ, ਅੰਨ੍ਹੇ, ਬੁੱਢੇ, ਮੰਦ-ਚਲਨ—all ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਏ। ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਜਦ ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਅਸਥਾਨ ਲੈ ਕੇ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਆਈ, ਤੇ ਥਾਂ ਲੱਭਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਇਕ ਸੱਤ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਂਸ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਬਾਂਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸੁਰਾਖ ਵਿਚੋਂ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਹਵਾ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ, ਤੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਗੋਕਰਣ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਵੈਸ਼ਨਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਸਕੰਧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਹੋਈ—ਬਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਢ ਟੱਟ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖਿਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਗੰਢ ਟੁੱਟੀ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਤੀਜੀ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਗੰਢਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰੇਤ ਅਵਸਥਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਇਕ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ—ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ, ਪੀਲੇ ਵਸਤਰ, ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਰੰਗ, ਸਿਰ ਤੇ ਮੁਕੁਟ, ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕੁੰਡਲ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਗੋਕਰਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਬੰਧਨ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਧੰਨ ਹੈ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਧੰਨ ਹੈ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪਾਠ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਕੰਬਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਡੀ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਕਰੇਗੀ। ਚਾਹੇ ਪਾਪ ਨਮੀ ਹੋਣ, ਸੁੱਕੇ, ਹਲਕੇ ਜਾਂ ਭਾਰੀ, ਬੋਲ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਐਵੇਂ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸੂਖਾ ਲੱਕੜ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਭਾਰਤ ਭੂਮੀ ਤੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਹਟੇ-ਕਟੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇ ਉਹ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾ ਸੁਣੇ? ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ, ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ, ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਗੰਦਾ, ਪਿਸਾਬ ਤੇ ਗੰਦ ਦਾ ਘੜਾ ਹੈ।" "ਬੁਢਾਪਾ, ਦੁੱਖ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਦੁੱਖੀ, ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਔਖਾ, ਖ਼ਰਾਬ, ਨਾਸਵੰਤ—ਇਹ ਸਰੀਰ ਪਲ ਵਿਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਕਿਰਮੀਆਂ, ਗੰਦ ਤੇ ਰਾਖ ਵਿਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਅਜਿਹੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਅਸਥਿਰ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਦੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?" "ਸਵੇਰੇ ਬਣਾਇਆ ਭੋਜਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਸਰੀਰ ਐਸੇ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਕੀ ਸਥਿਰਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਸੱਤ ਦਿਨ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਇਥੇ ਹੀ ਹਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇਹੀ ਇਕ ਮਾਰਗ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਬੁਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਕੀੜੇ, ਜਿਹੜੇ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਮਰਨ ਲਈ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਕੇ ਬਾਂਸ ਦੀ ਗੰਢ ਟੁੱਟੇ ਤਾਂ ਅਚੰਭਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਢ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।" "ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਢ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨੀ ਸੁਣਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ ਕਥਾ ਦੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਧੋਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਰਥ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਚਮਕ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਭ ਦੇਖਦੇ-ਦੇਖਦੇ, ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਰਥ ਵਿਚ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁੱਚੇ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਹਨ; ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਰਥ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਏ? ਸਾਰੇ ਨੇ ਬਰਾਬਰ ਸੁਣਿਆ, ਫਿਰ ਫਲਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਿਉਂ ਆ ਗਿਆ? ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਦੱਸਣ।" ਹਰੀ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਫਲਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਸਭ ਨੇ ਉਤਨਾ ਮਨਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਫਲਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਣਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਮਨਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ।