ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਭਰਾ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦ ਧਰਮ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਭਰਾ, ਮੈਂ ਸੌ ਵਾਰੀ ਗਯਾ ਸ਼੍ਰਾਦ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਛੁਟਕਾਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਾਏ ਸੋਚ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੋਕਰਣਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਜੇ ਸੌ ਵਾਰੀ ਸ਼੍ਰਾਦ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਉਧਾਰ ਵਾਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਫਿਰ ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕਾਰਜ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇ।" ਗੋਕਰਣਾ ਦੀ ਇਹ ਸਲਾਹ ਪाकर ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਸੋਚ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਉਹ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਸਵੇਰੇ ਜਦ ਗੋਕਰਣਾ ਆਇਆ, ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਜੋ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਚਨ ਉਚਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਰੋਕੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸ।" ਦੂਰੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਸੂਰਜ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕਾਰਜ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਸਾਨ ਹੈ।" ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਆਏ—ਲੰਗੜੇ, ਅੰਨ੍ਹੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਅਤੇ ਮੰਦ-ਚਾਲ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਲਈ ਆਏ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਜਦ ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਆਸਨ ਲੈ ਕੇ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਵੀ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਥਾਂ ਲੱਭਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਗਾਂਠਾਂ ਵਾਲੀ ਖੜੀ ਹੋਈ ਬਾਂਸ ਦੇਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬਾਂਸ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਛੇਦ ਵਿਚ ਵੜ ਕੇ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਲਈ ਠਹਿਰਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਵਾਯੂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਬਾਂਸ ਵਿਚ ਵੜ ਗਿਆ। ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਪਹਿਲੀ ਸਕੰਧ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਥਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਆਖਰੀ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਘਟਨਾ ਹੋਈ—ਬਾਂਸ ਦੀ ਗਾਂਠ ਚੀਰ ਗਈ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖੀ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਗਾਂਠ ਟੁੱਟੀ; ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਗਾਂਠ ਟੁੱਟੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੱਤ ਗਾਂਠਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ; ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧ ਸੁਣ ਕੇ, ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੇ ਪਿਤਰ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਤੂਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਬਦਲ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗ, ਮਕੁਟ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਗੋਕਰਣਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, "ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਰੂਪ ਦੀ ਅਸ਼ੁਧਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਧੰਨ ਹੈ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਧੰਨ ਹੈ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਕੰਪਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਡੀ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੇਗੀ।" "ਭਾਵੇਂ ਪਾਪ ਨਮੀ ਹੋਣ, ਸੁੱਕੇ ਹੋਣ, ਹਲਕੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਭਾਰੀ, ਬੋਲ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਹੋਣ—ਸੁਣਨਾ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸੁਪੋਸ਼ਿਤ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇ ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ?" "ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ, ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਗੰਦੀ ਗੰਧ ਵਾਲਾ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਮਲ ਦਾ ਪਾਤਰਾ।" "ਬੁੱਢੇਪਾ, ਦੁਖ, ਕਰਮ ਫਲ, ਰੋਗ, ਪੀੜਾ, ਭਰਨਾ ਔਖਾ, ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ, ਅਸਥਿਰ, ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ ਆਖਰ ਕੀੜੇ, ਗੰਦ, ਤੇ ਰਾਖ ਵਿਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਇਸ ਅਸਥਿਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਕਿਸੇ ਨਿਰੰਤਰ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।" "ਸਵੇਰੇ ਬਣਾਇਆ ਭੋਜਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਐਸੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪਲਿਆ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਸਥਿਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ?" "ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਉਪਾਏ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਕੀੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਲਈ ਹੀ ਆਏ ਹਨ।" "ਸੁੱਕੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਗਾਂਠ ਚੀਰਨਾ ਅਸਚਰਜ ਹੈ, ਪਰ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗਾਂਠ ਚੀਰਨਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਅਸਚਰਜ ਹੈ।" "ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਗਾਂਠ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਦ ਮਨ ਕਥਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰ ਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੈਲ ਨੂੰ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" ਜਦ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਅਜਿਹੇ ਬਚਨ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਨੁ ਚੜ੍ਹਦੀ ਰਥ ਆਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਵਾਸੀ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਭ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ; ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ, ਗੋਕਰਣਾ ਨੇ ਰਥ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਕਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਹਨ; ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਰਥ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਏ?" "ਸਭ ਨੇ ਬਰਾਬਰ ਕਥਾ ਸੁਣੀ; ਫਿਰ ਫਲ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ।" ਹਰੀ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਫਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇ ਕਰਕੇ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਸਭ ਨੇ ਚਿੰਤਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਉਪਾਸਨਾ ਵਿਚ ਵੀ ਅੰਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਆਦਰਯੋਗ।