ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਦਿਖਾਏ, ਤਾਂ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦਸਵੇਂ ਪੈਰ ’ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਹੋਰ ਰਾਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, رانਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਗਦਾ ਦੇ ਘਾਟਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਏ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਹੋ ਗਏ, ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਜਦ ਰੁਕਮੀ, ਜੋ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਹਰੀ—ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ—ਨਾ ਉਸ ਕੰਮ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ ਨਾ ਨਿੰਦਾ। ਫਿਰ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹਤਾ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਰਥ ’ਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾਹਰ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੇ ਆਸ਼ਰੇ ਹੇਠ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਭੋਜਕਟ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਾਸਥਲੀ ਵਲ ਚਲ ਪਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਬਾਣਾਸੁਰ ਦੀ ਧੀ ਊਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬਾਣਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬਲੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ—ਉਹੀ ਬਲੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿਖੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ—ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਰ ਬਾਣਾ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਭਗਤ, ਆਦਰਯੋਗ, ਦਾਨੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਣਿਤਪੁਰ ਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤਾਂਡਵ ਨ੍ਰਿੱਤ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਣਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਗਿਰਿਸ਼ਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਸਤਕ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰ ਛੂਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਦੇਵ! ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ, ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬੋਝ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਲੜਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।" "ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਵਾਸਤੇ ਤਰਸਦਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮੂਰਖ! ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਝੰਡਾ ਟੁੱਟੇਗਾ, ਤਦ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਮਿਲੇਗਾ ਜੋ ਤੇਰਾ ਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕਰੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੂੜ੍ਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਿਰਿਸ਼ਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਆਸ ਲੈ ਕੇ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ, ਊਸ਼ਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨੌਜਵਾਨ, ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਲਜਜਿਤ ਹੋਈ, ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, "ਕਿੱਥੇ ਹੋ, ਪ੍ਰੀਤਮ?" ਬਾਣਾ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਕੂੰਭਾਂਡਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ, ਊਸ਼ਾ ਦੀ ਮਿੱਤਰ, ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ, ਸਖੀਆਂ ਵਿਚ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਸੁੰਦਰ ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੀ? ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁਰਖਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੇਰਾ ਹੱਥ ਵੀ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ।" ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰ ਦੇਖਿਆ—ਕਾਲਾ, ਕਮਲ-ਨੈਤਰ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ—ਜੋ ਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਮੈਨੂੰ ਚਟਾਈ, ਪਰ ਫਿਰ, ਮੈਨੂੰ ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ, ਕਿਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਗਿਆ।" ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਇਹ ਦੁੱਖ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗੀ। ਦੱਸ, ਇਹ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ, ਨਾਗ, ਦੈਤ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਸ਼ੂਰ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਜਜਿਤ ਹੋਈ। ਜਦ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ, ਤਾਂ ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ, ਇਹ।" ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਯੋਗਿਨੀ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪੌਤਰੀ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਦੁਆਰਕਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਸੀ। ਉਥੇ, ਯੋਗ-ਸਾਮਰਥ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੇ ਵਿਛੌਣ ’ਤੇ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਠਾ ਲਿਆ ਤੇ ਸੋਣਿਤਪੁਰ ਲਿਆਈ, ਆਪਣੀ ਸਖੀ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਸਤੇ। ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਵੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਅਪਹੁੰਚ ਸੀ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਚੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਆਸਨ, ਪਾਨੀ, ਭੋਜਨ, ਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਮੋਹ ਲੀਆਂ, ਦਿਨ ਕਿਵੇਂ ਲੰਘ ਗਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਯਾਦਵ ਵੀਰ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਤਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਸੁਖਮ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਵਿਅਹਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਉਹ ਰੱਖਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਵਿੱਚ ਵਿਅਭਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੇਖੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਲ ਲਈ ਲਾਜ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।" "ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਵੀ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਕੁਆਰੀ, ਜੋ ਅਪਹੁੰਚ ਸੀ, ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਪੁਰਖ ਵਲੋਂ ਭੰਗ ਹੋ ਗਈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਾਣਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਜਲਦੀ ਕੁਆਰੀ ਦੀ ਹਵेली ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਯਾਦਵ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ, ਕਾਲੀ ਚਮੜੀ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਕਮਲ-ਨੈਤਰ, ਚੌੜੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਦਲ, ਵੱਲਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨਾਲ ਜੂਆ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਉਤਸੁਕ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਤਨ ਤੋਂ ਕੁੰਕੁਮ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਚੰਬੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਬਾਣਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਡੰਡਾ ਫੜ ਕੇ, ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਅਨਿਰੁੱਧ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਸੈਣਿਕ ਮਹਲ ਤੋਂ ਭੱਜ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ, رانਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਬਾਣਾ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਸੈਣਿਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ਼ਾ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਬੱਝਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਇੱਥੇ 'ਅਨਿਰੁੱਧ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ' ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੱਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਬਿਆਨਾਵਲੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ।