ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ। ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣ, ਸੁਦੇਸ਼ਣ, ਚਾਰੁਦੇਹ, ਸੁਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਗੁਪਤ, ਭਦ੍ਰਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਚੰਦ੍ਰ, ਵਿਚਾਰੁ ਅਤੇ ਚਾਰੁ—ਇਹ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸਤਭਾਮਾ ਜੀ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ—ਭਾਨੁ, ਸੁਭਾਨੁ, ਸਵਰਭਾਨੁ, ਪ੍ਰਭਾਨੁ, ਭਾਨੁਮਾਨ, ਚੰਦ੍ਰਭਾਨੁ, ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੁ, ਰਤਿਭਾਨੁ, ਸ਼੍ਰੀਭਾਨੁ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨੁ—ਸਨ। ਜਾਮਬਵਤੀ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਸਾਂਬ, ਸੁਮਿਤ੍ਰ, ਪੁਰੁਜਿੱਤ, ਸ਼ਤਜਿੱਤ, ਸਹਸ੍ਰਜਿੱਤ, ਵਿਜਯ, ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ, ਵਸੁਮਾਨ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਅਤੇ ਕਰਤੁ—ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਂਬ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਨਾਗਨਜਿਤ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਵੀਰਚੰਦ੍ਰ, ਅਸ਼੍ਵਸੇਨ, ਚਿਤ੍ਰਗੁ, ਵੇਗਵਾਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼, ਆਮ, ਸ਼ੰਕੁ, ਵਸੁ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਕੁੰਤਿਰ—ਸਨ। ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਸ਼੍ਰੁਤ, ਕਵੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼, ਵੀਰ, ਸੁਬਾਹੁ, ਭਦ੍ਰ, ਏਕਲ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ—ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਮਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਪ੍ਰਘੋਸ਼, ਗਾਤ੍ਰਵਾਨ, ਸਿੰਘ, ਬਲ, ਪ੍ਰਬਲ, ਊਰਧਵਗ, ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ, ਸਹ, ਓਜ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ—ਸਨ। ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਵ੍ਰਿਕ, ਹਰਸ਼, ਅਨਿਲ, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰ, ਵਰਧਨ, ਅੰਨਾਦ, ਮਹਾਸ਼ਾ, ਪਾਵਨ, ਵਹ੍ਨੀ ਅਤੇ ਖੁਧਿ—ਸਨ। ਭਦ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਸੰਗ੍ਰਾਮਜਿੱਤ, ਬ੍ਰਿਹਤਸੇਨ, ਸ਼ੂਰ, ਪ੍ਰਹਰਣ, ਅਰਿਜਿੱਤ, ਜਯ, ਸੁਭਦ੍ਰ, ਵਾਮਾਯੁ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਕ—ਸਨ। ਰੋਹਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਦੀਪਤਿਮਾਨ, ਤਾਮ੍ਰ, ਤਪਤਾ ਆਦਿ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਰੁਕਮਾਵਤੀ, ਜੋ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਭੋਜਕਟ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਸੀ, ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਦਸ ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਨ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰੁਕਮੀ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਤੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਅਾਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋਗੀ ਪੁਰਖ ਪਿਛਲੇ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਗੁਪਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਰੁਕਮਾਵਤੀ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਦੇਵ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਚੁਣ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਥ 'ਚ ਬੈਠਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੁਕਮੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰਤਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੀ ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੋਤਰੀ ਰੋਚਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਵਿਚ ਬੱਝ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੰਗਲਮਈ ਸਮੇਂ ਤੇ ਰੁਕਮਣੀ, ਰਾਮਾ (ਬਲਰਾਮ), ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਾਂਬ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਆਦਿ ਸਭ ਭੋਜਕਟ ਨਗਰੀ ਗਏ। ਵਿਆਹ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਘਮੰਡ ਨਾਲ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਹ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਰਾਵੇ। ਬਲਰਾਮ ਜੀ, ਜੂਆ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਸੌ, ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ, ਫਿਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨਗਦ ਰੱਖੇ, ਪਰ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਤੇ ਦੰਦ ਵਿੱਖਾ ਕੇ ਹੱਸਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਹਲਾਧਰ (ਬਲਰਾਮ) ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਨਗਦ ਰਖੇ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰੀ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਰੁਕਮੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਜਿੱਤਿਆ ਹਾਂ।" ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਦਸ ਲੱਖ ਨਗਦ ਰਖੇ। ਇਹ ਵਾਰੀ ਵੀ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਸੱਚੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰੁਕਮੀ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਝੂਠਾ ਦਾਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਗਵਾਹ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਹੋਈ, "ਇਹ ਜਿੱਤ ਕੇਵਲ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਹੈ; ਰੁਕਮੀ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਪਰ ਰੁਕਮੀ, ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਤੇ, ਹਲਾਧਰ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣ ਲੱਗਾ, "ਤੁਸੀਂ ਗਵਾਲੇ ਜੂਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜੂਆ ਤੇ ਧਨ ਰਾਜੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਗਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਦਸਵੇਂ ਕਦਮ 'ਤੇ ਸੀ, ਫੜ ਕੇ ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਰਾਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਤੇ ਸਿਰ ਟੁੱਟ ਗਏ ਤੇ ਲਹੂ-ਲਹਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਜਦ ਰੁਕਮੀ, ਜੋ ਕਿ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਨਾ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਉਸ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਾ ਨਿੰਦਾ। ਫਿਰ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਧੂ ਨੂੰ ਰਥ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਰਾਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾ ਭੋਜਕਟ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਾਸਥਲੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇ ਬਾਣਾਸੁਰ ਦੀ ਧੀ ਊਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਬਾਣਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬਲੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ—ਉਹੀ ਬਲੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ—ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਬਾਣਾ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਗਤ, ਆਦਰਯੋਗ, ਦਾਨੀ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਸੱਚ ਤੇ ਡਿੱਠਾ ਤੇ ਪ੍ਰਣਾਂ ਵਿਚ ਅਡਿੱਗ ਸੀ। ਸੋਣਿਤਪੁਰ ਨਗਰੀ 'ਚ ਉਹ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਤਾਂਡਵ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਵਾਜਾ ਵਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਤੇ ਭਗਤਵਤਸਲ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਬਾਣਾ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਰਿਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਮੋੜ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨ ਛੂਹ ਲਏ।