ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਸ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਇਸ਼ਾਰੇ ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਭੌਂਹਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਨਾਰੀ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਤੀਰ ਵਰਗੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਡੋਲ੍ਹਾ ਨਾ ਸਕੀਆਂ। ਉਹ ਸਭ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪਾ ਕੇ, ਜਿਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਸ, ਨਜ਼ਰ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਗਲਗਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨਾ, ਆਸਨ ਲਗਾਉਣਾ, ਪੈਰ ਧੋਣਾ, ਪਾਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਆਰਾਮ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਪੱਖਾ ਕਰਨਾ, ਸੁਗੰਧਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਉਣਾ, ਕੇਸ ਸੰਵਾਰਨਾ, ਸੇਜ ਵਿਛਾਉਣਾ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨਾ ਆਦਿ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦਸ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣਾ, ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ, ਚਾਰੁਦੇਹ, ਸੁਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਗੁਪਤ, ਭਦ੍ਰਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਚੰਦਰ, ਵਿਚਾਰੁ, ਚਾਰੁ ਤੇ ਦਸਵੇਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਸਤਭਾਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਭਾਨੁ, ਸੁਭਾਨੁ, ਸਵਰਭਾਨੁ, ਪ੍ਰਭਾਨੁ, ਭਾਨੁਮਾਨ, ਚੰਦਰਭਾਨੁ, ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੁ, ਰਤਿਭਾਨੁ, ਸ਼੍ਰੀਭਾਨੁ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨੁ। ਜਾਮਬਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਸਾਂਬ, ਸੁਮਿਤ੍ਰ, ਪੁਰੁਜਿਤ, ਸ਼ਤਜਿਤ, ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ, ਵਿਜਯ, ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ, ਵਸੁਮਾਨ, ਦ੍ਰਾਵਿਡ ਅਤੇ ਕਰਤੁ। ਨਾਗਨਜਿਤ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰਚੰਦਰ, ਅਸ਼ਵਸੇਨ, ਚਿਤ੍ਰਗੁ, ਵੇਗਵਾਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼, ਆਮ, ਸ਼ੰਕੁ, ਵਸੁ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਕੁੰਤਿਰ ਆਦਿ ਹਨ। ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਸ਼੍ਰੁਤ, ਕਵੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼, ਵੀਰ, ਸੁਬਾਹੁ, ਭਦ੍ਰ, ਏਕਲ, ਸ਼ਾਂਤਿ, ਦਰਸ਼, ਪੂਰਨਮਾਸਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੋਮਕ। ਮਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਪ੍ਰਘੋਸ਼, ਗਾਤ੍ਰਵਾਨ, ਸਿੰਘ, ਬਲ, ਪ੍ਰਬਲ, ਊਰਧਵਗ, ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ, ਸਹ, ਓਜ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ। ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਵ੍ਰਿਕ, ਹਰਸ਼, ਅਨਿਲ, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰ, ਵਰਧਨ, ਅੰਨਾਦਾ, ਮਹਾਸ਼ਾ, ਪਾਵਨ, ਵਹਿਨੀ ਅਤੇ ਖੁਧੀ। ਭਦਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਸੰਗ੍ਰਾਮਜਿਤ, ਬ੍ਰਿਹਤਸੈਨ, ਸ਼ੂਰ, ਪ੍ਰਹਰਣ, ਅਰਿਜਿਤ, ਜਯ, ਸੁਭਦ੍ਰ, ਵਾਮਾਯੂ, ਸਤ੍ਯਕ। ਰੋਹਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਦੀਪਤਿਮਾਨ, ਤਾਮ੍ਰ, ਤਪਤਾ ਆਦਿ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਧੀ ਰੁਕਮਵਤੀ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਬੋਝਕਟ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰੁਕਮੀ, ਜਿਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਅਪਮਾਨ ਸਹਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਅਾਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਗਿਆ? ਇਹ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਵਿਅਾਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਦੱਸੋ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਯੋਗੀ ਪਿਛਲੇ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ, ਵਰਤਮਾਨ, ਪਰੋਖ, ਦੂਰ ਤੇ ਗੁਪਤ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਮਵਤੀ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਰੁਕਮੀ, ਭਾਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਅਾਹ ਭਾਣਜੇ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੀ ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਿਖਿਆਤ ਸੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੋਤਰੀ ਰੋਚਨਾ ਦਾ ਵਿਅਾਹ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਸੀ, ਪਰ ਭੈਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਇਹ ਕਰ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਸਮੇਂ ਰੁਕਮਣੀ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਾਂਬ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਬੋਝਕਟ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੋ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਜੂਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਾਰ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।' ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੂਆ ਖੇਡਿਆ।" "ਪਹਿਲਾਂ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਸੌ, ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ, ਫਿਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਲਗਾਈਆਂ, ਪਰ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੰਦ ਦਿਖਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸਿਆ, ਜੋ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸਹਿੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਲੱਖ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਲਗਾਈਆਂ, ਇਸ ਵਾਰੀ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਜਿੱਤ ਗਏ, ਪਰ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਧੋਖਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਜਿੱਤਿਆ।'" "ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਦਸ ਲੱਖ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਫੇਰ ਜਿੱਤ ਗਏ, ਪਰ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਫਿਰ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਗਵਾਹ ਮੰਗੇ। ਅਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਹੋਈ, 'ਬਲਰਾਮ ਹੀ ਜਿੱਤਿਆ, ਰੁਕਮੀ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।' ਪਰ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅਣਸੁਣਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਉਕਸਾਹਟ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਹਾਸਿਆ।" "ਉਸ ਨੇ ਤਾਣ ਮਾਰ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਗਵਾਲੇ ਹੋ, ਜੂਆ ਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਹੈ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਗਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੰਦ ਦਿਖਾ ਕੇ ਹੱਸਿਆ ਸੀ, ਦਸਵੀਂ ਵਾਰੀ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਹੋਰ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੱਟ, ਮੱਥੇ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਹੋ ਗਏ, ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।" "ਰੁਕਮੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ—ਕਿਉਂਕਿ ਰੁਕਮਣੀ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਮੋਹ ਭੰਗ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਨਾ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਨਿੰਦਾ। ਫਿਰ ਅਨਿਰੁੱਧ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾ ਲੋਕ ਬੋਝਕਟ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਾਥਲੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇ ਬਾਣਾ ਦੀ ਧੀ ਊਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਉਥੇ ਹਰੀ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਬਾਣਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਲੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ—ਉਹੀ ਬਲੀ ਜਿਸਨੇ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੱਤੀ ਸੀ—ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਾਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ, ਦਾਨੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸੱਚ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲਾ ਸੀ।