ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਗੁਪਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਅਸਰਹੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਿਆ। ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਠਾ ਭਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕੋਲ, ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਮ ਘਰਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਆਪ ਹੀ ਸਨ। ਫਿਰ, ਹਰ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੇ ਦਸ-ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਗੁਣਵਾਨ, ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਚਤੁਰ ਸਨ। ਹਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਚ્યੁਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ ਪਤਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਬੈਠੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਨਾਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾ ਸਕੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ 16,000 ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਦੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਤੀਰ ਵਰਗੇ ਉਪਾਅ ਕਰਦੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਅਦੂਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਸਕਾਨ, ਨਿਗਾਹ, ਛੂਹ ਅਤੇ ਅਲਿੰਗਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ—ਆਉਣ ਤੇ ਸਵਾਗਤ, ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣਾ, ਪਾਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਪੱਖਾ ਝਲਣਾ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵਾਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਖਟਿਆ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਅੱਠ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਦਸ-ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣਾ, ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ, ਚਾਰੁਦੇਹ, ਸੁਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਗੁਪਤ, ਭਦ੍ਰਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਚੰਦ੍ਰ, ਵਿਚਾਰੁ, ਚਾਰੁ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ। ਇਹ ਸਭ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸਤਭਾਮਾ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ: ਭਾਨੁ, ਸੁਭਾਨੁ, ਸਵਰਭਾਨੁ, ਪ੍ਰਭਾਨੁ, ਭਾਨੁਮਾਨ, ਚੰਦਰਭਾਨੁ, ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੁ, ਰਤਿਭਾਨੁ, ਸ੍ਰੀਭਾਨੁ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨੁ। ਜਾਮਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਸਾਂਬ, ਸੁਮਿਤ੍ਰ, ਪੁਰੁਜਿਤ, ਸ਼ਤਜਿਤ, ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ, ਵਿਜਯ, ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ, ਵਸੁਮਾਨ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਤੇ ਕ੍ਰਤੁ। ਨਾਗਨਜਿਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਵੀਰਚੰਦ੍ਰ, ਅਸ਼ਵਸੇਨ, ਚਿਤ੍ਰਗੁ, ਵੇਗਵਾਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼, ਆਮ, ਸ਼ੰਕੁ, ਵਸੁ, ਸ੍ਰੀਮਾਨ, ਕੁੰਤੀਰ। ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਸ਼੍ਰੁਤ, ਕਵੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼, ਵੀਰ, ਸੁਬਾਹੁ, ਭਦ੍ਰ, ਏਕਲ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਦਰਸ਼, ਪੂਰਨਮਾਸਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੋਮਕਾ। ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਪ੍ਰਘੋਸ਼, ਗਾਤ੍ਰਵਾਨ, ਸਿੰਘ, ਬਲਾ, ਪ੍ਰਭਲਾ, ਊਰਧਵਗ, ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ, ਸਹ, ਓਜਾ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ। ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਵ੍ਰਿਕ, ਹਰਸ਼, ਅਨਿਲ, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰ, ਵਰਧਨਾ, ਅੰਨਾਦ, ਮਹਾਸ਼ਾ, ਪਾਵਨ, ਵਹਿਨੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ੁਧੀ। ਭਦਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਸੰਗ੍ਰਾਮਜਿਤ, ਬ੍ਰਿਹਤਸੇਨ, ਸ਼ੂਰ, ਪ੍ਰਹਰਣ, ਅਰਿਜਿਤ, ਜਯ, ਸੁਭਦ੍ਰ, ਵਾਮਾਯੁ, ਸਤ੍ਯਕ। ਰੋਹਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਦੀਪਤਿਮਾਨ, ਤਾਮ੍ਰ, ਤਪਤਾ ਆਦਿ। ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਤੋਂ, ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਧੀ ਰੁਕਮਵਤੀ ਦੇ ਕੋਲੋਂ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ 16,000 ਸਨ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਪਾਰਿਕਸ਼ਿਤ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰੁਕਮੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਅਪਮਾਨਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਸੋਚਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਿਆ? ਇਹ ਵਿਆਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?" ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਯੋਗੀ ਪਿਛਲੇ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ, ਵਰਤਮਾਨ, ਗੁਪਤ ਜਾਂ ਦੂਰਲੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰੁਕਮਵਤੀ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਨੂੰ ਚੁਣਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਨੇ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।" "ਰੁਕਮੀ, ਭਾਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੀ ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੋਤਰੀ ਰੋਚਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਸੀ, ਪਰ ਭੈਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਹ ਇਹ ਕਰ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਮੰਗਲਮਈ ਸਮੇਂ, ਰੁਕਮਣੀ, ਰਾਮਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਾਂਬ, ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਆਦਿ ਸਭ ਬੋਜਕਟ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਵਿਆਹ ਮਗਰੋਂ, ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਜੂਆ ਖੇਡੇ।" "ਕਹਿਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਤਾਂ ਜੂਆ ਖੇਡਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਪਰ ਹਾਰ-ਜਿਤ ਵੱਡੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਆਏ, ਰੁਕਮੀ ਨਾਲ ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮਾ ਨੇ ਸੌ, ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ, ਫਿਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਦਰਾਂ ਦਾ ਦਾਅ ਲਾਇਆ, ਪਰ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ, ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਵਿਖਾ ਕੇ ਹੱਸਿਆ, ਜੋ ਹਲਧਰ ਜੀ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ।" "ਫਿਰ ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਇਕ ਲੱਖ ਮੁਦਰਾਂ ਦਾ ਦਾਅ ਲਾਇਆ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰੀ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਜਿੱਤ ਗਏ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਧੋਖਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਆ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਦਸ ਲੱਖ ਮੁਦਰਾਂ ਦਾ ਦਾਅ ਲਾਇਆ। ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ, ਪਰ ਰੁਕਮੀ ਫਿਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ—ਮੈਂ ਜਿੱਤਿਆ, ਗਵਾਹ ਪੁੱਛੋ।" "ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ—'ਇਹ ਜਿੱਤ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਹੈ, ਰੁਕਮੀ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।' ਪਰ ਰੁਕਮੀ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹਲਧਰ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਤਾਣਾ ਮਾਰਿਆ—'ਤੁਸੀਂ ਗਵਾਲੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਜੂਆ ਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ।'" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਗਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੁਕਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਦਸਵੇਂ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਸਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੇਮ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕਤਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਲੀਲਾ-ਚਰਿੱਤਰ ਹੋਏ।