ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪੇ-ਹੀ-ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜਦੋਂ ਵਧਾਪਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਵਾਹਿਤ ਇਸਤਰੀ ਚੰਚਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹਦਾ ਮਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਤੀ ਨੂੰ ਐਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤਕ ਇਸਤਰੀ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਰਾਣੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਜੋ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਜੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਨਨ ਭਗਤ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ।" "ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮੈਨੂੰ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਸੰਸਾਰੀ ਸੁਖ ਜਾਂ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਣਭਾਗੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਰਕ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਸੁਖਦਾਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਗ੍ਰਿਹਣੀ, ਤੇਰੇ ਚੰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਹੇ ਅਭਿਮਾਨਨੀ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘਰ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਆਏ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।" "ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਾਨੀ ਹੋਈ ਤੇ ਜੂਏ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਉਹ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਗਈ, ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਇਉਂ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਗੁਪਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਅਯੋਗ੍ਯ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰਿਆ ਸੰਵਾਦ ਕਰਕੇ ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਐਸੇ ਹੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰਿ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਹਰ ਇਕ ਪਤਨੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।" ਫਿਰ, ਹਰ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੇ ਦਸ-ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗੂ ਹੀ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ। ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਨੌਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੀ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸੁਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਨੇਤਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜਰਾਂ, ਭਾਵ-ਭੰਗਿਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਚਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਸੀ, ਨਜ਼ਰ, ਛੂਹ ਅਤੇ ਅੰਗ-ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਲੋਭੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਆਉਣ, ਬੈਠਕ, ਪੈਰ ਧੋਣ, ਪਾਨ, ਆਰਾਮ, ਪੱਖਾ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾ, ਵਾਲ ਬਣਾਉਣ, ਸੇਜ ਸਜਾਉਣ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਜੋ ਦਸ-ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣਾ, ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ, ਚਾਰੁਦੇਹ, ਸੁਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਗੁਪਤ, ਭਦ੍ਰਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਚੰਦ੍ਰ, ਵਿਚਾਰੁ, ਚਾਰੁ, ਆਦਿ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੁਕਮਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਸਤਭਾਮਾ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ: ਭਾਨੁ, ਸੁਭਾਨੁ, ਸਵਰਭਾਨੁ, ਪ੍ਰਭਾਨੁ, ਭਾਨੁਮਾਨ, ਚੰਦ੍ਰਭਾਨੁ, ਬ੍ਰਿਧਭਾਨੁ, ਰਤਿਭਾਨੁ, ਸ੍ਰੀਭਾਨੁ, ਪ੍ਰਤਿਭਾਨੁ। ਜਾਮਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਸਾਂਬ, ਸੁਮਿਤ੍ਰ, ਪੁਰੁਜਿਤ, ਸ਼ਤਜਿਤ, ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ, ਵਿਜਯ, ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ, ਵਸੁਮਾਨ, ਦ੍ਰਵਿਡ, ਕਰਤੁ। ਨਾਗਨਜਿਤ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ: ਵੀਰਚੰਦ੍ਰ, ਅਸ਼ਵਸੇਨ, ਚਿਤ੍ਰਗੁ, ਵੇਗਵਾਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼, ਆਮ, ਸ਼ੰਕੁ, ਵਸੁ, ਸ੍ਰੀਮਾਨ, ਕੁੰਤਿਰ। ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਸ਼੍ਰੁਤ, ਕਵੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼, ਵੀਰ, ਸੁਬਾਹੁ, ਭਦ੍ਰ, ਏਕਲ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਦਰਸ਼, ਪੂਰਨਮਾਸਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੋਮਕਾ। ਮਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਪ੍ਰਘੋਸ਼, ਗਾਤ੍ਰਵਾਨ, ਸਿੰਘ, ਬਲਾ, ਪ੍ਰਬਲਾ, ਊਰਧਵਗ, ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ, ਸਾਹਾ, ਓਜਾ, ਅਪਰਾਜਿਤ। ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਵ੍ਰਿਕ, ਹਰਸ਼, ਅਨਿਲ, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰ, ਵਰਧਨਾ, ਅੰਨਾਦਾ, ਮਹਾਸ਼ਾ, ਪਾਵਨਾ, ਵਹਿਨੀ, ਅਤੇ ਛੁਧੀ। ਭਦ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਸੰਗ੍ਰਾਮਜਿਤ, ਬ੍ਰਿਹਤਸੇਨ, ਸੂਰ, ਪ੍ਰਹਰਣ, ਅਰਿਜਿਤ, ਜਯਾ, ਸੁਭਦ੍ਰਾ, ਵਾਮਾਯੁ, ਸਤਯਕਾ। ਰੋਹਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਦੀਪਤਿਮਾਨ, ਤਾਮ੍ਰ, ਤਪਤਾ, ਆਦਿ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਰੁਕਮਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਅਨਿਰੁੱਧ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ-ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਰੁਕਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਹਾਰਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਧੀ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤੀ? ਇਹ ਵਿਆਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸਵਯੰਵਰ ਵਿਚ, ਰੁਕਮਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਜੋ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। ਰੁਕਮੀ, ਭਾਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੀ ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਰੁਕਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੌਤਰੀ ਰੋਚਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਵੈਰ ਸੀ, ਪਰ ਭੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਿਚ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਰੁਕਮਣੀ, ਰਾਮਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਸਾਂਬ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਬੋਜਕਟ ਨਗਰੀ ਗਏ।