ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਨੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਰਮ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਮਧੁਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪੁਰਸ਼—ਕਿਸ਼ਨ ਜੀ—ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਹਾਂ, ਹੇ ਕੰਵਲ-ਨੈਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਿਕੰਮੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਗਿਆਨੀ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੇ ਮਹਾਂ-ਪ੍ਰਭੂ, ਸਰਵ-ਸੰਪਦਾ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?” ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਆਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਸਪ੍ਰਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਹੋ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਘਣ ਘੂਪ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ।” “ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਵਲ-ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਸਵਾਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਜੰਤੂਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਲੀਲਾ ਜਗਤ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਉਹ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਰਗ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।” “ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ; ਮਹਾਂ-ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਅਤਲ ਲਾਲਚ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਅੰਧ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਪਰ ਮਹਾਂ-ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ।” “ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਭ ਲਕੜਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੋ; ਬੁਧਿਮਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੰਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿਚ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਸਭ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹੋ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਭੌਂਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅਨੁਕ੍ਰਹਾ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ?” “ਹੇ ਗਦਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨ 'ਚ ਭਾਵੇਂ ਸੁਸਤ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਣ ਨਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।” “ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹ ਕੇ, ਹੇ ਕੰਵਲ-ਨੈਨੀ, ਅੰਬਰਿਸ਼, ਨਹੁਸ਼, ਗਯਾ ਵਰਗੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ; ਪਰ ਜੋ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਰਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਾਲਦੇ?” “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਵਲ-ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਚੱਖੀ, ਜੋ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਉਂਕਰ ਆਸਰਾ ਲੱਭਣਗੇ? ਆਮ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਪਦਾਰਥਕ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।” “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ਭਟਕਦੀ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਰਨ ਹੋਣ; ਤੁਸੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।” “ਹੇ ਅਚਯੁਤ, ਜੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਧੇ, ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਬਿੱਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਜੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?” “ਮੂਰਖ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਵਲ-ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਚੱਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਚਮੜੀ, ਵਾਲ, ਨਖ, ਮਾਸ, ਹੱਡੀਆਂ, ਖੂਨ, ਕੀੜੇ, ਮਲ, ਕਫ, ਪਿੱਤ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਲਾਸ਼।” “ਹੇ ਕੰਵਲ-ਨੈਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਭਗਤੀ ਮਿਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਤਮ-ਤ੍ਰੁਪਤ ਹੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ। ਜਦੋਂ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਰਜੋ-ਗੁਣ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਤਕਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਹੈ।” “ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਬਦ ਝੂਠੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ।” “ਜੋ ਵਿਆਹੀ ਔਰਤ ਚਰਿਤ੍ਰਹੀਨ ਹੋਵੇ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਐਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਘਾਤੀ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਜੇ ਰੱਖ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਗਵਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਪਰਮ-ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪਤਿਵਰਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਖ ਲੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ।” “ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਨੂੰ ਭਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੋ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਉਹ ਸਦਾ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਗਤ ਹੋ।” “ਹੇ ਨਿਰਪਾਪਾ, ਪਤੀ ਲਈ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਪਤਿਵਰਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।” “ਜੋ ਦੰਪਤਿ ਜੀਵਨ 'ਚ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਪ ਤੇ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।” “ਜੋ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਮੈਨੂੰ—ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਪਦਾਰਥਕ ਸੁਖ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਭਾਗੇ ਹਨ। ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਰਕ ਸੁਖਦਾਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।” “ਹੇ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਤੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਜੋ ਛਲ-ਕਪਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।” “ਹੇ ਅਭਿਮਾਨੀ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਪਤਿਵਰਤਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ, ਆਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਚੁਪਚਾਪ।” “ਜਦ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਜੂਏ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਉਹ ਦੁਖ ਸਹਿ ਲਿਆ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਛੋੜੇ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।” “ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਤ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਅਣਉਚਿਤ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਅਡੋਲ ਰਹੀ; ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ-ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਰੇਕ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਿਆਂ।” ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰਿ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ, ਆਪਣੇ ਹਰ ਇਕ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਦੇ ਘਰ, ਗ੍ਰਹਸਥ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਘਰ-ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਕਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਹਰ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦਸ-ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੌਂਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।” ਅਚਯੁਤ, ਜੋ ਘਰੋਂ ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਵਿਦਯਮਾਨ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਖਿਲਦੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਮੁਸਕਾਨ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਭਾਵ-ਭਰਪੂਰ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਤੇ ਸਿਆਣੀ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ, ਭੌਂਹ ਦੇ ਹਿਲਾਏ ਨਾਲ ਭੇਜੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ—16,000—ਕਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਾਰੀ-ਕਲਾ ਨਾਲ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਾਮ-ਦੇਵ ਦੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਅਤੁਟ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਨਜ਼ਰ, ਸਪਰਸ਼ ਤੇ ਗਲੇ ਲਗਣ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਸੈਂਕੜੇ ਦਾਸੀਆਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਗਵਾਨਾ, ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣਾ, ਪਾਨ, ਵਿਸ਼ਰਾਮ, ਪੰਖਾ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾ, ਵਾਲ ਸਵਾਰਨਾ, ਸੇਜ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ। ਕਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਦਸ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੱਠ ਰਾਣੀਆਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ। ਉਹ ਹਨ: ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਨਾ, ਸੁਦੇਸ਼ਨਾ, ਚਾਰੁਦੇਹਾ (ਬਲਵਾਨ), ਸੁਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਗੁਪਤਾ, ਭਦਰਚਾਰੁ, ਤੇ ਹੋਰ। ਚਾਰੁਚੰਦ੍ਰ, ਵਿਚਾਰੁ, ਤੇ ਚਾਰੁ—ਹਰੀ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਪੁੱਤਰ; ਇਹ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਰੁਕਮਣੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਭਾਨੁ, ਸੁਭਾਨੁ, ਸਵਰਭਾਨੁ, ਪ੍ਰਭਾਨੁ, ਭਾਨੁਮਾਨ, ਚੰਦ੍ਰਭਾਨੁ, ਬ੍ਰਹਦਭਾਨੁ, ਤੇ ਰਤਿਭਾਨੁ—ਇਹ ਅੱਠ। ਸ਼੍ਰੀਭਾਨੁ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨੁ—ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ; ਸਾਮਬਾ, ਸੁਮਿਤ੍ਰ, ਪੁਰੁਜਿਤ, ਸ਼ਤਾਜਿਤ, ਤੇ ਸਹਸਰਜਿਤ। ਵਿਜਯ, ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ, ਵਸੁਮਾਨ, ਦ੍ਰਾਵਿਡਾ, ਤੇ ਕਰਤੁ—ਇਹ ਜਾਮਬਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਸਾਮਬਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੀਰਚੰਦ੍ਰ, ਅਸ਼ਵਸੇਨਾ, ਚਿਤ੍ਰਗੁ, ਵੇਗਵਾਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ, ਆਮਾ, ਸ਼ੰਕੁ, ਵਸੁ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਤੇ ਕੁੰਤੀਰ—ਇਹ ਨਾਗਨਜਿਤ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ-ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ, ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਿਆਰ-ਪ੍ਰਸੰਗ, ਗ੍ਰਹਸਥ-ਧਰਮ, ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਦਿੰਦੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ, ਵਿਆਪਕ ਮਹਿਮਾ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।