ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਘਬਰਾ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਾ ਦੇਣ। ਪਰ ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ, ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਤੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਚੇਤ-ਚਲਾਕੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਹੋਠ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਭੰਵਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਲਕੀਰ ਤੇਰੇ ਰੁੱਸਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਹੇ ਲਜਜਾਵਤੀ ਸੁੰਦਰਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਖੇਡ-ਮਸਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਪਰਿੱਛਤ! ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿਚ ਆਖੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਬੈਠੀ। ਹੁਣ ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਨੇ ਨਰੋਤਮ ਭਗਵਾਨ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਲਜਜਾ ਵਾਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ: "ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਠੀਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੱਡੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਰਵ-ਸੰਪੱਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜੋੜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? "ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਵੀ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭੀ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। "ਤੁਹਾਡੀ ਚਰਨ-ਸੇਵਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸਮਝਣ ਔਖੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਲੋਕਿਕ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਅਸਲ ਵਿਚ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰੇ ਹੋ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਨੁੱਖੀ ਲਕਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਹੋ। ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਸੰਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। "ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਭੰਵ ਦਿਸ਼ਾ 'ਕਾਲ' ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵਰਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਹੈ? "ਹੇ ਗਦਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ! ਤੁਸੀਂ ਬਚਨਾਂ ਵਿਚ ਮਾਸੂਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਨਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸਹਾਰਾ ਲੱਭਣ ਗਈ ਸੀ। "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ! ਅੰਬਰਿਸ਼, ਨਹੁਸ਼, ਗਯਾ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਜੋ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਰਸਤਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ? "ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਥਾਂ ਕਿਉਂ ਲੱਭੇ? ਪਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ, ਯਥਾ ਯੋਗ ਪੂਜਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਫਿਰਦਿਆਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। "ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਥੇ ਪਤੀ ਤਾਂ ਗਧੇ, ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਜਾਂ ਨੌਕਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? "ਜਿਹੜੀ ਮੂਰਖ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਹੀਂ ਲੈਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਚਮੜੀ, ਵਾਲ, ਨਖ, ਮਾਸ, ਹੱਡੀਆਂ, ਖੂਨ, ਕੀੜੇ, ਮਲ, ਕਫ, ਪਿੱਤ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜੀਉਂਦਾ ਲਾਸ਼ ਹੈ। "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ! ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਰਬ-ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਜਦੋਂ ਵਧਾਪੇ ਵਿਚ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਹੈ। "ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ। "ਜੋ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਪਰ-ਚਰਿਤਰ ਇਸਤਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਪਾਸੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਐਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਘਾਤੀ ਇਸਤਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੱਥੋਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਮੁਸਕਰਾਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ। "ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ! ਜਿਹੜੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੇ ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤਿ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਨਨ੍ਯ ਭਗਤ ਹੈਂ। "ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਤੇਰੀ ਪਤੀ-ਭਗਤੀ ਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਮਨ ਡੋਲਿਆ ਨਹੀਂ। "ਜੋ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਿਚ austerity ਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਵੀ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਾਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। "ਜੋ ਮਾਣੀ ਲੋਕ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ, ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਜਾਂ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਭਾਗੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਨਰਕ ਵੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। "ਹੇ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ! ਤੇਰਾ ਚੰਗਾ ਨਸੀਬ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਵਰਤਾਅ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ ਤੇ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਹੇ ਮਾਣੀ! ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘਰ ਵਿਚ ਐਸੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਆਏ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ ਸੀ। "ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਪਾਹਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਜੂਏ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਉਹ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲਿਆ, ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। "ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਪਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਅਯੋਗ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਅਟੁੱਟ ਰਹੀ; ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਗਤਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ, ਹਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕੋਲ, ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਾਲੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਮ ਘਰ-ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਹਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਦਸ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਨੌਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਅਚ੍ਯੁਤ, ਜੋ ਘਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਹਰ ਰਾਣੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਉਪਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਦੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ—ਇਹ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਭੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀਆਂ। ਮੁਸਕਾਨ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਾਵ-ਭਾਵਾਂ, ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰੇਮ ਵਾਲੇ ਬਚਨ, ਜੋ ਭੰਵਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, 16,000 ਰਾਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਨਾਰੀ-ਜਲਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਤੀਰ ਵਰਗੇ, ਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਚਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਅਟੁੱਟ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੰਸੀ, ਨਜ਼ਰ, ਛੂਹ ਤੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਗਵਾਨੀ ਕਰਨਾ, ਆਸਨ ਦੇਣਾ, ਚਰਣ ਧੋਣਾ, ਪਾਨ ਦੇਣਾ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਪੰਖਾ ਕਰਨਾ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਾਰ, ਵਾਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਬਿਸਤਰਾ ਲਾਉਣਾ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਆਦਿ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਅੱਠ ਰਾਣੀਆਂ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋ ਦਸ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣ, ਸੁਦੇਸ਼ਣ, ਚਾਰੁਦੇਹ, ਸੁਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਗੁਪਤ, ਭਦ੍ਰਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਚੰਦ੍ਰ, ਵਿਚਾਰੁ ਤੇ ਚਾਰੁ। ਇਹ ਸਾਰੇ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ, ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਨ।