ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਣੀ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਹਿਚਰੀ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇਣਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮਾਣ ਅਤੇ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਕੇ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਜਨਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਸੁਣਨ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਇਹ ਮਜ਼ਾਕ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਹੋਠ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਨੈਣ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਭੰਵਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਲਕੀਰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਸੰਕੋਚੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਿਚ ਸਨ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਠੀਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਅਗਿਆਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਸਰਵ-ਸੰਪੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਬਣ ਸਕੀ? ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਇੰਦਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ।" "ਤੁਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਰਾਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਆਚਰਨ ਸੰਸਾਰੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮਰਮ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਮਹਾਨ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਭ ਤੇ ਧਨ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੱਛਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੋ। ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੰਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਢੁੱਕਵੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਮਾਨਵ ਤੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਤੁਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ—ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਭੰਵੀਂ ਕਾਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵਰਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!" "ਹੇ ਗਦਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਭਾਵੇਂ ਸਧਾਰਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਣ ਨਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਠਾ ਲੈ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।" "ਤੁਾਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਬਰਿਸ਼, ਨਹੁਸ਼, ਤੇ ਗਯਾ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਜੋ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਕੜਦੇ?" "ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧਿ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਜਨਾਂ ਵਲੋਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸੁੰਘ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਰਨ ਲਵੇ? ਪਰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਸੰਸਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ, ਜੋ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ, ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਭਟਕਦੀ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਹੀ ਮੇਰੀ ਇਕੱਲੀ ਸ਼ਰਨ ਹੋਣ। ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਜਦੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।" "ਹੇ ਅਚੁਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ, ਉਥੇ ਮਰਦ—ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਉਂਦਾ ਹੈਂ—ਗਧੇ, ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਜਾਂ ਨੌਕਰ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" "ਜੋ ਮੂਰਖ ਔਰਤ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸੁਗੰਧ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚਮੜੀ, ਵਾਲਾਂ, ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਦਰੋਂ ਮਾਸ, ਹੱਡੀਆਂ, ਲਹੂ, ਕੀੜੇ, ਮਲ, ਕਫ, ਪਿੱਤ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਇੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਲਾਸ਼।" "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨਾ, ਮੇਰੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪ ਵਿਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਤੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ਕਿ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਝੂਠ ਹਨ। ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ।" "ਇੱਕ ਵਿਅਭਿਚਾਰੀ ਵਿਆਹੀ ਔਰਤ ਦਾ ਮਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਵੀਂ ਵਸਤੂ ਵਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਸਮਝਦਾਰ ਪੁਰਖ ਅਜਿਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਜੇ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੁੜ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣਨ ਵਾਸਤੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ।" "ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹਨ, ਜੇ ਤੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਹੀ ਭਗਤ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਨਨ ਭਗਤ ਹੈਂ।" "ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋਈ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਗ੍ਰਹਸਥ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਪ ਤੇ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਭੁਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਮਾਣੀ ਲੋਕ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ—ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ—ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰੀ ਸੁਖ ਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਭਾਗੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਨਰਕ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਕਰਕੇ ਸੁਖਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਗ੍ਰਿਹਣੀ, ਤੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਛਲ-ਕਪਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਹੇ ਮਾਣੀ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਰਾਜੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਗੁਪਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ ਸੀ।" "ਜਦ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਤੇ ਜੂਏ ਵਿਚ ਮਰਿਆ, ਉਦੋਂ ਤੂੰ ਉਹ ਅਸਹਿ ਦੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸਹਿ ਲਿਆ, ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।" "ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਤ ਰਾਹੀਂ ਗੁਪਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਅਯੋਗ ਦੇਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰਾ ਉੱਤਰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਰੁਕਮਣੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ, ਹਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਉਂਦੇ।" ਫਿਰ, ਹਰ ਇਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦਸ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਹਰੇਕ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੌਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਅਚੁਤ, ਜੋ ਘਰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ। ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ, ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਨੈਣਾਂ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਭਾਵ-ਭਰੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹਰੀ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਨਿਗਾਹ, ਛੂਹ ਤੇ ਚੰਨ੍ਹ ਵਾਸਤੇ ਉਤਾਵਲੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਸੈਂਕੜੇ ਦਾਸੀਆਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ—ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ, ਆਸਨ ਲਾਉਣ, ਪੈਰ ਧੋਣ, ਪਾਨ ਦੇਣ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਪੰਖਾ ਕਰਨਾ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵਾਲ ਸੰਵਾਰਨਾ, ਪਲੰਗ ਲਾਉਣਾ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਦਸ-ਦਸ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਅੱਠ ਰਾਣੀਆਂ ਸਿਰਮੌਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਤੇ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਤੋਂ।