ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਨਰਮ ਮਿਜ਼ਾਜ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਸੁੰਦਰ ਭੌਂ ਵਾਲੀ ਰੁਕਮਣੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਅਣਪੱਕੇ ਰਾਹੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਦੁੱਖ ਹੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਧਨਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੀਆਂ।" ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਵਿਆਹ ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੌਲਤ, ਜਨਮ, ਤਾਕਤ, ਸੋਭਾ ਤੇ ਦਰਜਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੀ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਕਸ਼ਤਰੀਰ ਨੂ ਮਿਲ ਜਾ ਜੋ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਕੋਲੋਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਅਸਲੀ ਭਲਾ ਮਿਲੇ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ, ਸ਼ਾਲਵ, ਜਰਾਸੰਧ, ਦੰਤਵਕ੍ਰ, ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਰੁਕਮੀ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ। "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੂਰਨ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੀ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਨਾਹ ਤਾਂ ਪਤਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ, ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੁਖ ਦੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਤਾਂ ਇਕ ਰਸਮ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਰੁਕਮਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਸਾਥੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਹਲਕਾ ਅਹੰਕਾਰ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਐਸੀਆਂ ਸਖਤ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਗਹਿਰੀ, ਨਾ ਮੁਕਣ ਵਾਲੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਉਹ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਪੈਰ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਨਖ ਰੌਣਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਾਜਲ ਨਾਲ ਭੀਨੀ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਹਾਲ ਸਨ: ਸਾਫ਼ਰਾਨ ਲੱਗੇ ਛਾਤੀ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈ, ਉਹ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰੁਕ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਐਨੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਡਰ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਬੇਬਸੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦਾ ਕੰਗਣ ਹੱਥ ਤੋਂ ਲੁੜਕ ਗਿਆ, ਪੱਖਾ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੌਣ ਨਾਲ ਕੇਲਾ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਵੀ ਖੁਲ ਗਏ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤ ਕਿੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਆਇਆ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਏ, ਚਾਰ ਭੁਜਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਸੰਭਾਲੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂੰਝਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝੇ, ਉਸਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਰੁਕਮਣੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੱਫੀ ਪਾਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਦੁਖੀ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਖੇਡ ਵਿਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਐਸੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਐਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।" "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਹੋਠ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਭੌਂਵਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਲਕੀਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਕਰੀਏ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਮਜ਼ਾਕ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਵਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਨਰਮ ਹਾਸੇ ਨਾਲ, ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਣਗੁਣ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?" "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਅਲੇਹਦੇ ਵੀ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ।" "ਤੁਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਰਗ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਹਫੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ।" "ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲਕੜਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹੋ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਢੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮਾ ਤੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹੋ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਭੌਂ ਵੱਟਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!" "ਹੇ ਗਦਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਬੋਲ ਚਾਹੇ ਸਾਧਾਰਣ ਲੱਗਣ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਣਕਾਰ ਨਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੱਭਿਆ।" "ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਬਰਿਸ਼, ਨਹੁਸ਼, ਤੇ ਗਯਾ ਵਰਗੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਜੋ ਇੱਥੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਰਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਾਲਦੇ?" "ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸੁੰਘ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਲੱਭਣ? ਪਰ ਆਮ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਮਾਇਆ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਘਰ, ਜਿਹੜਾ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ, ਜੋ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਕੋਲ ਆਪ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।" "ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਉਥੇ ਮਰਦ ਗਧੇ, ਗਾਇਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਬਿੱਲੀਆਂ, ਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" "ਜਿਹੜੀ ਮੂਰਖ ਔਰਤ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਨਹੀਂ ਸੁੰਘਦੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਚਮੜੀ, ਵਾਲ, ਨਖਾਂ, ਮਾਸ, ਹੱਡੀਆਂ, ਲਹੂ, ਕੀੜਿਆਂ, ਗੰਦਗੀ, ਕਫ਼, ਪਿੱਤ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਲਾਸ਼।" "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਮਿਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜਦ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲਓ, ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ।" "ਇੱਕ ਵਿਅਭਿਚਾਰੀ ਵਿਆਹਤਾ ਔਰਤ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਪਾਸੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਐਸੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੱਚਿਆਈ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਿਆ।" "ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਦਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਨਨ ਭਗਤ ਹੈ।" "ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਲਈ ਪਿਆਰ ਤੇ ਤੇਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਘਬਰਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕਦੇ ਹਿਲਿਆ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਵਿਆਹੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਤਪ ਤੇ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੁਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਦਾਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰੁਕਮਣੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਗੂੜ੍ਹਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੀ।